Quy trình mật của Israel khi máy bay dân dụng bị không tặc

Sự việc xảy ra với chuyến bay FZ1073 của hãng hàng không flydubai hôm 30/9 đã cho thấy cách Israel phản ứng trước một tình huống bất thường trên không.

Chiếc Boeing trên hành trình từ Dubai đến Tel Aviv lần lượt phát mã phát đáp 7700 và 7500, những tín hiệu được sử dụng trong các tình huống khẩn nguy, trong đó mã 7500 liên quan đến nguy cơ không tặc.

Máy bay sau đó liên tục thay đổi độ cao và không thể duy trì trạng thái ổn định. Trong thời gian này, giới chức Israel không thể liên lạc với phi cơ. Trước nguy cơ máy bay bị khống chế, Không quân Israel (IAF) triển khai tiêm kích để theo dõi.

Liên lạc sau đó được thiết lập trở lại và chiếc máy bay phải hạ cánh khẩn cấp xuống Arab Saudi. Nguyên nhân được xác định là cơ phó tấn công cơ trưởng và tìm cách lao máy bay xuống đất. Cơ trưởng chống trả và được hành khách hỗ trợ kịp thời.

Sự việc khiến quy trình mật mà IAF cùng hai cơ quan tình báo Shin Bet và Mossad diễn tập trong hơn hai thập kỷ qua được chú ý.

Tiêm kích có thể được triển khai từ cách Israel 2.000 km

Theo quy trình của Israel, một máy bay dân dụng có thể trở thành đối tượng theo dõi nếu mất liên lạc, bật mã phát đáp 7500 hoặc xuất hiện thông tin tình báo đáng ngờ.

Quy trình có thể được kích hoạt khi chiếc máy bay còn cách lãnh thổ Israel khoảng 2.000 km.

Trước tiên, kiểm soát viên không lưu sẽ tìm cách xác định liệu những biểu hiện bất thường có xuất phát từ sự cố kỹ thuật hay không. Nếu không thể làm rõ, IAF có thể điều tiêm kích tiếp cận máy bay.

Các phi công tiêm kích sẽ quan sát để xác định tình hình trên máy bay, đồng thời sử dụng tín hiệu và những động tác cơ động theo quy ước quốc tế nhằm thiết lập liên lạc, yêu cầu phi công máy bay khả nghi thực hiện chỉ dẫn.

Toàn bộ quá trình được điều phối từ trung tâm chỉ huy tại căn cứ Kirya ở Tel Aviv.

Nếu xác định có không tặc, tư lệnh IAF có thể ra lệnh đóng cửa không phận. Tiêm kích sẽ tìm cách buộc máy bay đổi hướng, tránh xa các khu vực đông dân, trong khi cơ quan tình báo tìm hiểu động cơ của nhóm không tặc.

Trong một số tình huống, quân đội Israel cũng có thể cử người tham gia đàm phán.

Kịch bản nghiêm trọng nhất: máy bay bị biến thành vũ khí

Phản ứng sẽ thay đổi hoàn toàn nếu giới chức xác định những kẻ không tặc không có ý định thương lượng mà muốn sử dụng máy bay để tấn công mục tiêu.

Sự kiện 11/9/2001 tại Mỹ là một trong những trường hợp được nhắc đến trong kịch bản này. Khi đó, al-Qaeda khống chế 4 máy bay chở khách. Hai chiếc lao vào tòa tháp đôi của Trung tâm Thương mại Thế giới tại New York, một chiếc đâm vào Lầu Năm Góc, còn chiếc thứ tư rơi xuống một cánh đồng ở Pennsylvania sau khi phi hành đoàn và hành khách chống trả nhóm không tặc.

Nếu Israel xác định một tình huống tương tự đang xảy ra, tư lệnh IDF, giám đốc Shin Bet và lãnh đạo Mossad sẽ trực tiếp tham gia xử lý. Đây được xếp vào "cấp độ 3", mức độ nghiêm trọng nhất.

Trong trường hợp không thể buộc máy bay hạ cánh hoặc chuyển hướng, đồng thời tình báo xác định một cuộc tấn công sắp xảy ra, giới lãnh đạo Israel sẽ phải cân nhắc phương án nghiêm trọng nhất: có ra lệnh bắn hạ máy bay dân dụng để ngăn nó tiếp cận mục tiêu hay không.

Quyết định cuối cùng thường thuộc về Thủ tướng Israel và có thể phải được đưa ra trước khi máy bay tiến vào không phận nước này. Điều kiện địa hình của Israel khiến thời gian phản ứng tương đối ngắn, nhất là khi khu vực đô thị đông dân như Tel Aviv nằm khá gần biên giới.

Theo Ynet, việc bắn hạ một máy bay dân dụng là quyết định rất hiếm gặp và chỉ được Thủ tướng đưa ra sau khi tham vấn các quan chức an ninh cấp cao. Mục tiêu là ngăn nguy cơ gây ra hậu quả nghiêm trọng hơn, chẳng hạn máy bay rơi xuống mặt đất gây thương vong lớn hoặc bị sử dụng để tấn công các mục tiêu chiến lược.

Trong sự kiện 11/9, hai phi công F-16 Mỹ từng quyết định sẽ lao vào chiếc máy bay thứ tư do máy bay chiến đấu cất cánh khi chưa được trang bị tên lửa và đạn pháo. Tuy nhiên, phương án này không xảy ra vì chiếc máy bay đã rơi xuống đất trước đó.

Israel liên tục diễn tập để rút ngắn thời gian phản ứng

Với chuyến bay flydubai, việc cơ phó bị khống chế kịp thời đã giúp Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu không phải đối mặt với quyết định nghiêm trọng nói trên.

Một quan chức quân đội nói với Times of Israel rằng IAF thường xuyên diễn tập quy trình này, đặc biệt tập trung vào khả năng đánh giá tình hình và đưa ra quyết định trong thời gian rất ngắn.

Các lực lượng liên quan phải có khả năng chuyển nhanh từ việc phát hiện dấu hiệu bất thường sang xác định tình hình và lựa chọn phương án ứng phó phù hợp.

Tuy nhiên, việc kích hoạt quy trình không đồng nghĩa giới chức Israel luôn xác định có mối đe dọa an ninh. Nguyên nhân đôi khi có thể chỉ là sự cố kỹ thuật, vấn đề liên lạc, máy bay bay chệch hướng hoặc sai sót của tổ lái.

Dù vậy, theo quan chức Israel, IAF vẫn phải duy trì trạng thái cảnh giác đối với mọi tình huống bất thường cho đến khi mối lo ngại được giải quyết, sẵn sàng bảo vệ không phận và biên giới trước các nguy cơ có thể xảy ra, từ tình huống thường nhật đến những trường hợp khẩn cấp.

Thuỳ Dương (SHTT)