Cảnh báo nguy cơ nhiễm độc thủy ngân từ cá biển

Nhiều sản phẩm cá tuyết “ngậm” thủy ngân

Trung tâm An toàn Thực phẩm (CFS) thuộc Cơ quan Vệ sinh Thực phẩm và Môi trường Hong Kong (Trung Quốc) vừa công bố phát hiện hàm lượng methylmercury (methyl thủy ngân) vượt mức cho phép trong một mẫu cá tuyết đen Alaska được mua từ một cửa hàng trực tuyến.

Kết quả kiểm nghiệm cho thấy mẫu cá chứa 0,8mg methyl thủy ngân trên mỗi kg, vượt giới hạn cho phép tới 60% (0,5mg/kg). Methylmercury là dạng hữu cơ có độc tính cao nhất của thủy ngân.

Ngay lập tức, CFS đã yêu cầu đơn vị bán lẻ dừng bán, thu hồi toàn bộ lô sản phẩm và tiến hành truy xuất nguồn gốc. Sự việc này nhanh chóng thu hút sự quan tâm của người tiêu dùng, bởi các loại cá nhập khẩu hay hải sản cao cấp vốn rất được ưa chuộng trên mâm cơm của nhiều gia đình.

Vì sao thủy ngân có nhiều trong cá biển?

Thủy ngân là kim loại nặng tồn tại tự nhiên trong môi trường, nhưng gia tăng đáng kể do các hoạt động công nghiệp, khai thác khoáng sản và đốt nhiên liệu hóa thạch. Khi xâm nhập vào nguồn nước, vi khuẩn và các vi sinh vật sẽ chuyển hóa thủy ngân vô cơ thành methyl thủy ngân. Đây là dạng độc hại nhất và cực kỳ dễ hấp thụ vào mô của cá cùng các loài động vật có vỏ.

Đáng chú ý, thủy ngân có cơ chế "tích lũy sinh học" và "khuếch đại sinh học" theo cấp bậc của chuỗi thức ăn đại dương. Cá nhỏ ăn tảo hoặc sinh vật phù du sẽ hấp thụ một lượng nhỏ độc chất. Cá lớn ăn cá nhỏ sẽ tích tụ lượng độc tố của hàng nghìn con mồi theo thời gian. Do đó, những loài cá ăn thịt, có kích thước khổng lồ, sống lâu năm và đứng ở đỉnh chuỗi thức ăn luôn mang hàm lượng thủy ngân cao vượt trội.

Những loài cá dễ nhiễm thủy ngân nhất người Việt cần lưu ý

Cá mú có hàm lượng thủy ngân đạt khoảng 0,448ppm, chỉ nên ăn tối đa 2 lần/tháng. Cá bơn chứa hàm lượng trung bình là 0,241ppm, nhóm nhạy cảm như phụ nữ mang thai nên tránh sử dụng. Dù không phổ biến trong bữa ăn hàng ngày, cá mập, cá kiếm vẫn xuất hiện trong một số nhà hàng đặc sản.

Để bảo vệ sức khỏe, người tiêu dùng cần đặc biệt nhận diện các loài cá có nguy cơ chứa hàm lượng thủy ngân cao:

Cá kiếm (Swordfish)

Cá mập

Cá thu vua

Cá ngừ đại dương cỡ lớn

Cá marlin (cá cờ xanh) và cá ngói (tilefish, thường sống ở rặng san hô)

Cá mú và cá bơn

Nguyên tắc chọn cá an toàn

Người trưởng thành phơi nhiễm thủy ngân kéo dài có nguy cơ tổn thương hệ thần kinh trung ương, dẫn đến suy giảm trí nhớ, mất khả năng tập trung, run tay, yếu cơ, rối loạn thị giác, thính giác, ngôn ngữ, rối loạn giấc ngủ, tê bì chân tay, thậm chí gây trầm cảm và lo âu.  

Phụ nữ mang thai và trẻ nhỏ là nhóm đối tượng dễ bị tổn thương nhất. Thủy ngân có khả năng đi qua nhau thai, ảnh hưởng trực tiếp đến sự phát triển não bộ và hệ thần kinh của thai nhi.

Trước những nguy cơ trên, không thể phủ nhận cá là nguồn thực phẩm dinh dưỡng tuyệt vời, cung cấp protein chất lượng cao, vitamin D, iod, selen và đặc biệt là acid béo omega-3 (EPA và DHA) có vai trò bảo vệ hệ tim mạch, phát triển trí não và thị lực. Hiệp hội Tim mạch Hoa Kỳ (AHA) vẫn khuyến nghị nên tiêu thụ cá ít nhất hai lần mỗi tuần để cải thiện sức khỏe.

Giải pháp không phải là loại bỏ hoàn toàn cá biển khỏi thực đơn, mà là thực hiện những lựa chọn thông minh:

1. Ưu tiên cá nhỏ, vòng đời ngắn: Các loài cá nhỏ, sống ngắn ngày, ăn tảo hoặc động vật phù du có xu hướng chứa ít methylmercury hơn so với cá lớn săn mồi. Hãy ưu tiên cá hồi, cá mòi, cá trích, cá cơm, cá tuyết, cá minh thái hoặc các loại hải sản như tôm, sò điệp, hàu....

2. Đa dạng hóa nguồn hải sản: Không ăn lặp lại một loại cá duy nhất với tần suất cao để hạn chế tối đa nguy cơ tích tụ kim loại nặng.

3. Đọc kỹ thông tin sản phẩm: Luôn kiểm tra kỹ nguồn gốc xuất xứ, nhãn mác dinh dưỡng khi mua hải sản đóng hộp hoặc thực phẩm đông lạnh trực tuyến.

Theo Quỳnh Trang (Sức khỏe +)