"Lò nướng" đô thị và bi kịch bóp nghẹt người nghèo nước Pháp giữa đợt nắng nóng lịch sử

Nước Pháp đang phải gồng mình gánh chịu một đợt thời tiết cực đoan khắc nghiệt, đẩy hàng triệu người vào cảnh khốn cùng. Tuần này, mức báo động đỏ đã được kích hoạt, bao trùm hơn 44 triệu người trên tổng số 67 triệu dân toàn quốc. Bầu không khí trở nên ngột ngạt khi nhiệt độ ban ngày tại nhiều khu vực dễ dàng vượt qua ngưỡng 40 độ C và tiếp tục duy trì ở mức cao bóp nghẹt ngay cả khi màn đêm buông xuống. 

Bên cạnh đó, 31 tỉnh thành đã phải ban bố cảnh báo cam, đồng nghĩa với việc hơn 90% dân số Pháp từ vùng Brittany trải dài đến khu vực tây nam đang phải đối mặt với mức nhiệt rực lửa từ 39 đến 41 độ C. Theo các chuyên gia khí tượng, một cột mốc lịch sử đã bị xô đổ vào ngày 23/6 khi chỉ số nhiệt độ quốc gia trung bình được đo tại 30 trạm quan trắc chạm ngưỡng 29,8 độ C. 

Đây là con số cao nhất từng được ghi nhận tại quốc gia này kể từ năm 1947. Đặc biệt, thủ đô Paris tráng lệ nay đã biến thành một khu vực tiềm ẩn nguy cơ đe dọa sức khỏe do nắng nóng nghiêm trọng bậc nhất châu Âu. Mật độ dân cư chen chúc cộng hưởng cùng hệ thống cơ sở hạ tầng cũ kỹ, hoàn toàn vắng bóng các thiết kế chống nóng chuyên dụng, đã khiến cái nóng tại đây càng thêm sức tàn phá.

Sự tấn công của làn sóng nhiệt không chỉ dừng lại ở cảm giác oi bức mà còn kéo theo hàng loạt hệ lụy thảm khốc cho hệ thống vận hành xã hội. Thời tiết cực đoan làm gia tăng mức độ ô nhiễm không khí, số lượng bệnh nhân phải nhập viện cấp cứu tăng vọt, trong khi mạng lưới giao thông đường sắt rơi vào tình trạng đình trệ. 

Đáng chú ý, nhiệt độ quá cao đã làm tê liệt hệ thống truyền tải, được nhà chức trách vùng Finistere xác nhận là nguyên nhân gây ra sự cố mất điện diện rộng, khiến cuộc sống của 68.000 hộ gia đình ở khu vực tây bắc càng chìm sâu vào khó khăn.

Trong bối cảnh ngặt nghèo đó, nghịch lý cay đắng nhất lại nằm ở chỗ những người cần được làm mát nhất lại không thể tự cứu lấy mình vì rào cản tài chính. Tại Pháp, giá điện sinh hoạt hiện đã leo thang lên mức hơn 0,25 euro/kWh. Đối với những người có thu nhập thấp, sự gia tăng dù chỉ từ 10 đến 15 euro mỗi tháng cho một chiếc quạt điện cũng là một gánh nặng lớn buộc họ phải đong đếm. Chính nỗi sợ hãi mang tên "hóa đơn tiền điện" đã ép người nghèo phải "nhịn" các giải pháp làm mát, biến không gian sống của họ thành những lò nung không lối thoát.

Bức tranh bi kịch ấy hiện lên rõ nét qua hoàn cảnh của chị Samira, một người mẹ đơn thân 35 tuổi. Với mức thu nhập khiêm tốn khoảng 1.158 euro/tháng, chị cùng cậu con trai 10 tuổi Issam đang phải lay lắt sống tại tầng 7 của một khu chung cư thuộc khu Ris-Orangis, phía nam Paris. 

Căn hộ của họ hoàn toàn không được trang bị lớp cách nhiệt hay cửa chớp chắn nắng. Ánh mặt trời chói chang chiếu thẳng trực diện suốt cả ngày dài gây ra tình trạng thiếu dưỡng khí trầm trọng, khiến chị Samira liên tục chóng mặt. "Nhiệt độ trong nhà quá cao khiến tôi cảm thấy mình sắp chết", người mẹ tuyệt vọng chia sẻ về việc bản thân chỉ có thể chợp mắt vỏn vẹn hai tiếng mỗi đêm. 

Cậu bé Issam cũng chung số phận khi trường học của em nằm trong danh sách 1.800 cơ sở giáo dục trên toàn quốc phải đóng cửa tạm thời. "Lớp học tầng áp mái nóng tới 40 độ C, chúng cháu phải dừng học", cậu bé ngậm ngùi kể lại. Cùng chung cảnh ngộ, ông Aboubakar, 60 tuổi, ngụ tại thị trấn Grigny cũng đang mắc kẹt trong căn hộ tầng bốn với mức nhiệt độ chạm mốc 40 độ C. 

Dù cảm thấy ngạt thở trong chính ngôi nhà chẳng khác nào lò nướng, ông cho biết mình vẫn không có tiền để sắm sửa một chiếc quạt hay lắp đặt cửa chớp. Giải pháp duy nhất của ông là rời khỏi nhà vào ban ngày để vất vưởng tìm kiếm chút bóng râm hiếm hoi dưới những tán cây.

Nỗi khốn khổ này cũng bủa vây thế hệ thanh niên và sinh viên. Chàng trai 20 tuổi Roland đành chọn cách ra công viên ngồi trên ghế đá ăn sáng từ lúc 7h, thẳng thắn thừa nhận: "Chúng tôi không dám bật quạt vì sợ tốn tiền". Khắc nghiệt hơn, nữ sinh 22 tuổi Noah, người đang phải sống trong một căn hộ áp mái lợp tôn hấp nhiệt kinh hoàng tại Paris, chỉ có thể ngủ bốn tiếng một đêm. Để vượt qua cơn nóng bức, cô đành phải ngâm mình trong một chiếc bể bơi của trẻ em đặt tạm bợ ngoài ban công.

Thống kê từ tổ chức Quỹ Nhà ở (Fondation pour le Logement) đã vạch trần một thực trạng đáng lo ngại: có tới khoảng 50% số lượng nhà tại Pháp thiếu hụt nghiêm trọng khả năng chống chịu nhiệt độ cao, kéo theo việc 66% người dân gặp khó khăn khi sinh hoạt trong nhà vào mùa nóng. Đại diện của tổ chức, bà Maïder Olivier, cho biết tình trạng này ảnh hưởng lớn nhất đến các khu nhà ở ngoại ô dành cho người có thu nhập thấp. 

Bà giải thích: "Việc thiếu không gian tránh nóng làm tăng thêm khó khăn cho người nghèo". Cư dân tại những khu vực này thường phải sống trong môi trường thiếu mảng xanh và hoàn toàn không có khả năng tài chính để đi nghỉ mát.

Khủng hoảng khí hậu không chỉ thiêu đốt thể xác mà còn phơi bày sự phân biệt đối xử sâu sắc trong xã hội Pháp. Bà Inès Seddiki, người sáng lập tổ chức Ghett’up, nhận định rằng giới trẻ ở các khu ngoại ô nghèo đang phải gánh chịu những hậu quả nặng nề nhất. Tuy nhiên, khi họ cố gắng tìm đến các bãi biển để giải nhiệt, thứ họ đối mặt lại là những định kiến xã hội gay gắt. 

Đặc biệt, nhiều thị trấn giàu có ở phía tây Paris, tiêu biểu như Neuilly-sur-Seine, đã ban hành lệnh cấm người ngoài không được phép sử dụng bể bơi của thành phố. Trước những rào cản từ cả vật chất lẫn sự phân biệt này, bà Seddiki chua xót đúc kết: "Họ chịu tổn thương lớn nhất từ khủng hoảng khí hậu dù không phải tác nhân gây ra".