Đề xuất đầu tư 235.740 tỷ đồng xây Vành đai 5 vùng Thủ đô, mục tiêu vận hành từ năm 2031

Tuyến Vành đai 5 được quy hoạch với chiều dài khoảng 321 km, điểm đầu và điểm cuối đều đặt tại xã Yên Bài, TP Hà Nội. Tuyến đường đi qua 7 địa phương gồm Hà Nội, Ninh Bình, Hưng Yên, Hải Phòng, Bắc Ninh, Thái Nguyên và Phú Thọ, tạo thành trục giao thông liên kết quan trọng trong khu vực.

Theo phương án đề xuất, tuyến đường được xây dựng với quy mô 6 làn xe cao tốc, riêng đoạn qua Thái Nguyên có quy mô 4 làn xe. Dọc hành lang tuyến, các địa phương sẽ bố trí đường song hành, cây xanh và vỉa hè, bảo đảm mặt cắt ngang tối thiểu 120 m, tương đương quy mô 10 làn xe.

Phương án thiết kế cho thấy phần lớn chiều dài tuyến được xây dựng theo dạng đi thấp. Cụ thể, khoảng 317 km, tương đương gần 99% toàn tuyến, sẽ được triển khai theo hình thức này. Đoạn cầu trên cao chỉ dài khoảng 3,1 km, nằm trên địa bàn tỉnh Ninh Bình, từ nút giao Quốc lộ 1 đến nút giao cao tốc Cầu Giẽ - Ninh Bình.

Theo đánh giá của đơn vị tư vấn, việc xây dựng cầu cạn sẽ làm gia tăng đáng kể chi phí đầu tư. Riêng tại Ninh Bình, phương án này có mức kinh phí cao hơn khoảng 8.000 tỷ đồng so với phương án đi bằng, trong khi hiệu quả khai thác chưa thực sự nổi bật do khu vực chủ yếu là đất nông nghiệp.

Để thuận tiện cho quá trình triển khai, dự án được đề xuất chia thành 15 dự án thành phần. Trong đó, 7 dự án dành cho công tác giải phóng mặt bằng và đầu tư đường song hành tại các địa phương. Tám dự án còn lại tập trung xây dựng tuyến cao tốc chính, gồm 7 dự án theo địa giới hành chính và một dự án riêng cho hạng mục cầu lớn đi qua hai địa phương.

Mặc dù có quy mô đầu tư rất lớn, Bộ Xây dựng đặt mục tiêu hoàn thành cơ bản toàn tuyến vào năm 2030, trước khi đưa vào khai thác từ năm 2031.

Về nguồn vốn, Bộ Xây dựng đề xuất sử dụng ngân sách nhà nước để thực hiện các hạng mục giải phóng mặt bằng, đường song hành, dải cây xanh và vỉa hè do những hạng mục này khó thu hút nguồn vốn ngoài ngân sách. Đối với tuyến cao tốc chính, cơ quan này đã nghiên cứu hai phương án gồm đầu tư theo hình thức đối tác công tư (PPP) hoặc đầu tư công kết hợp thu phí sử dụng đường bộ.

Sau khi cân nhắc các ưu điểm và hạn chế của từng phương án, Bộ Xây dựng kiến nghị lựa chọn hình thức đầu tư công. Theo đó, Nhà nước sẽ bố trí ngân sách để xây dựng toàn tuyến Vành đai 5, sau đó tổ chức thu phí với mức dự kiến khoảng 1.300 đồng/km khi tuyến đường đi vào hoạt động.

Theo đánh giá của Bộ Xây dựng, đầu tư công giúp triển khai đồng bộ trên toàn tuyến, từ đó nâng cao hiệu quả khai thác. Đồng thời, mức phí thấp hơn so với phương án PPP cũng góp phần giảm áp lực giao thông cho khu vực nội đô và hệ thống đường địa phương, hạn chế tác động đến hoạt động thu hút đầu tư cũng như quá trình phát triển công nghiệp, đô thị và dịch vụ dọc hành lang tuyến.

Các tính toán sơ bộ cho thấy, nếu vận hành theo phương án này, tuyến Vành đai 5 có thể mang lại nguồn thu phí khoảng 25.710 tỷ đồng sau 10 năm khai thác. Sau 20 năm vận hành, con số này được dự báo đạt khoảng 103.170 tỷ đồng.

Khi hoàn thành, Vành đai 5 vùng Thủ đô sẽ kết nối với 6 tuyến cao tốc hướng tâm gồm Hà Nội - Lào Cai, Hà Nội - Thái Nguyên, Hà Nội - Hải Phòng, Hà Nội - Lạng Sơn, Pháp Vân - Cầu Giẽ - Ninh Bình và Hà Nội - Hòa Bình. Tuyến đường đồng thời liên kết với mạng lưới quốc lộ, cảng biển, cảng hàng không và các trung tâm logistics của khu vực phía Bắc.

Không chỉ đóng vai trò là tuyến giao thông chiến lược, Vành đai 5 còn được kỳ vọng trở thành động lực phát triển mới cho vùng Thủ đô, góp phần định hình lại không gian phát triển trong bối cảnh đô thị hóa, công nghiệp hóa và các hoạt động dịch vụ, logistics ngày càng mở rộng.