Từ 1/7, người đến nhà ở qua đêm phải được thông báo lưu trú

Từ ngày 1/7/2026, Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của 10 Luật liên quan đến an ninh, trật tự bắt đầu có hiệu lực, trong đó có những thay đổi đáng chú ý về quy định thông báo lưu trú.

Theo quy định mới, Điều 30 Luật Cư trú số 68/2020/QH14, được sửa đổi, bổ sung theo Luật số 59/2024/QH15, đã thay đổi cách xác định trường hợp phải thông báo lưu trú. Cụm từ “khi có người đến lưu trú” được sửa thành “khi có người lưu trú qua đêm”.

Theo đó, khi có người ở lại qua đêm, thành viên hộ gia đình có trách nhiệm thông báo việc lưu trú với cơ quan đăng ký cư trú. Quy định này cũng áp dụng với người đại diện cơ sở chữa bệnh, cơ sở lưu trú du lịch, chủ sở hữu hoặc người được giao quản lý phương tiện và các cơ sở lưu trú khác.

Trường hợp người đến ở tại chỗ ở của cá nhân, hộ gia đình nhưng không có cá nhân hoặc thành viên gia đình nào có mặt tại đó, chính người đến lưu trú phải thực hiện việc thông báo với cơ quan đăng ký cư trú hoặc khai báo thông qua ứng dụng VNeID.

Nội dung thông báo phải bao gồm họ và tên, ngày, tháng, năm sinh, số định danh cá nhân hoặc số hộ chiếu của người lưu trú, lý do lưu trú, thời gian lưu trú và địa chỉ nơi ở.

Về thời hạn, việc thông báo phải được thực hiện trước 23 giờ trong ngày bắt đầu lưu trú. Nếu người đến ở sau 23 giờ, thông báo phải được thực hiện trước 8 giờ ngày hôm sau.

Quy định này khiến một số người dân lo ngại về những thủ tục có thể phát sinh trong các tình huống thường gặp. Chẳng hạn, cha mẹ, anh chị em hoặc người thân đến chơi, thăm người ốm rồi ở lại qua đêm cũng thuộc trường hợp phải thông báo lưu trú.

Một số ý kiến đặt câu hỏi về tính cần thiết của việc quản lý riêng thời gian lưu trú qua đêm, trong khi một người có thể đến nhà từ sáng đến tối nhưng không ở lại qua đêm. Cũng có ý kiến cho rằng những người có ý định phạm tội hoặc vi phạm pháp luật có thể sẽ không chủ động khai báo.

Luật sư Vi Sơn Anh, Công ty Luật Minh Bạch, cho rằng quy định này có thể được xem xét dưới cả góc độ pháp lý và chính sách công.

Theo luật sư Sơn Anh, từ phía cơ quan quản lý, yêu cầu khai báo người đến lưu trú, kể cả chỉ ở lại một đêm, nhằm phục vụ quản lý cư trú, hỗ trợ bảo đảm an ninh trật tự, truy vết khi cần thiết và phòng, chống tội phạm. Đây được xem là một công cụ quản lý hành chính có mục tiêu chính đáng.

Tuy nhiên, việc áp dụng quy định một cách cứng nhắc, không phân biệt từng trường hợp có thể phát sinh bất cập và gây thêm phiền hà cho người dân.

Đặc biệt, nếu cha mẹ, con cái, anh chị em hoặc những người thân trong gia đình chỉ ở lại một đêm cũng phải thực hiện đầy đủ thủ tục, gánh nặng hành chính có thể tăng lên trong khi mức độ rủi ro về an ninh được cho là không lớn. Vì vậy, nếu không có cơ chế linh hoạt hoặc miễn trừ với những trường hợp phổ biến, quy định có thể gặp khó khăn trong quá trình thực hiện.

Trước quan điểm cho rằng người có ý định phạm tội sẽ không khai báo lưu trú, luật sư Sơn Anh nhận định ý kiến này có cơ sở nhất định nhưng không đồng nghĩa với việc phủ nhận vai trò của quy định.

Theo phân tích này, pháp luật không chỉ nhằm ngăn chặn những người có ý định vi phạm mà còn tạo cơ sở pháp lý để xử lý khi phát hiện hành vi sai phạm, đồng thời hỗ trợ quản lý đối với phần lớn công dân chấp hành pháp luật.

Tuy nhiên, việc phòng ngừa và đấu tranh với tội phạm không thể chỉ dựa vào khai báo lưu trú mà vẫn cần kết hợp nhiều biện pháp nghiệp vụ khác.

Theo luật sư Sơn Anh, vấn đề quan trọng không phải là có nên duy trì quy định thông báo lưu trú hay không, mà nằm ở cách thiết kế và áp dụng sao cho cân bằng giữa yêu cầu quản lý nhà nước với quyền lợi, sự thuận tiện của người dân.

Trong bối cảnh thủ tục khai báo đã có thể thực hiện trên nền tảng số, cơ quan quản lý có thể cân nhắc những phương án linh hoạt hơn. Chẳng hạn, miễn hoặc đơn giản hóa thủ tục đối với người thân trong gia đình và những trường hợp lưu trú trong thời gian ngắn.

Cách tiếp cận này, theo quan điểm được đưa ra, vừa có thể đáp ứng yêu cầu quản lý cư trú, vừa hạn chế cảm giác phiền hà, máy móc mà một bộ phận người dân đang băn khoăn.

QT (SHTT)