Đề xuất đưa khách VIP, cổ đông lớn và lãnh đạo ngân hàng vào dữ liệu giám sát chống rửa tiền

Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (NHNN) đang lấy ý kiến đối với dự thảo Thông tư quy định trình tự, thủ tục giám sát hoạt động phòng, chống rửa tiền trong lĩnh vực tiền tệ và ngân hàng.

Dự thảo hướng tới xây dựng quy trình giám sát dựa trên cả mức độ tuân thủ và rủi ro. Các nội dung được đề cập gồm nguyên tắc, trình tự giám sát; tiếp nhận, thu thập và xử lý thông tin, dữ liệu; giám sát tuân thủ, giám sát trên cơ sở rủi ro; cùng các biện pháp tăng cường, giảm nhẹ và xử lý phù hợp với mức độ tuân thủ, rủi ro.

Thu thập thông tin về lãnh đạo và cổ đông lớn

Theo dự thảo, các đối tượng thuộc diện giám sát sẽ phải cung cấp thông tin về cơ cấu tổ chức, mô hình quản trị, điều hành và kiểm soát. Danh sách HĐQT/HĐTV, Ban Giám đốc từ Giám đốc khối đến Tổng Giám đốc và Ban kiểm soát cũng nằm trong nhóm dữ liệu được yêu cầu.

Thông tin cung cấp gồm họ tên, quốc tịch và tỷ lệ sở hữu hoặc tỷ lệ vốn điều lệ.

Đối với cổ đông, dự thảo yêu cầu thống kê tổng số cổ đông, trong đó có số lượng cổ đông là cá nhân nước ngoài. Danh sách 10 cổ đông cá nhân nước ngoài lớn nhất phải kèm theo tên, quốc tịch và tỷ lệ sở hữu.

Tương tự, với cổ đông tổ chức nước ngoài, các đối tượng giám sát phải cung cấp tổng số cổ đông, quốc gia đăng ký trụ sở chính và tỷ lệ sở hữu của 10 cổ đông tổ chức lớn nhất.

Ngoài ra, dữ liệu giám sát còn bao gồm mạng lưới hoạt động trong nước và nước ngoài, quy mô và tổng tài sản, cũng như số lượng và lĩnh vực hoạt động của công ty mẹ, công ty con và đối tác liên kết nước ngoài nếu có.

Khách VIP, khách hàng ưu tiên cũng được phân loại

Một nhóm dữ liệu đáng chú ý khác là thông tin về khách hàng. Theo dự thảo, đối tượng báo cáo phải cung cấp tổng số khách hàng đang duy trì quan hệ hoặc hoạt động, đồng thời phân loại theo nhiều tiêu chí.

Trong đó có nhóm khách hàng có mức độ rủi ro thấp, trung bình và cao; khách hàng cư trú và không cư trú; người có ảnh hưởng chính trị (PEP); khách hàng VIP, khách hàng ưu tiên và khách hàng tổ chức.

Đáng chú ý, các tổ chức còn phải thống kê riêng số lượng khách hàng hoạt động trong những lĩnh vực được xác định có rủi ro về rửa tiền.

Danh sách này gồm các lĩnh vực như chuyển tiền, kinh doanh ngoại tệ, sòng bạc và trò chơi có thưởng, ngân hàng đại lý, tổ chức phi lợi nhuận, kinh doanh bất động sản và đại lý bất động sản, kinh doanh kim loại quý, đá quý và trang sức.

Các nhóm dịch vụ pháp lý, kế toán, quỹ tín thác, cung cấp dịch vụ công ty và dịch vụ tài sản mã hóa cũng được đưa vào diện thống kê riêng.

Bên cạnh thông tin về tổ chức và khách hàng, dự thảo còn yêu cầu cung cấp dữ liệu về tổng số nhân viên, cách phân công và tổ chức thực hiện nhiệm vụ phòng, chống rửa tiền, cũng như số lượng nhân sự chuyên trách tại bộ phận phòng, chống rửa tiền.

NHNN muốn chuyển mạnh sang giám sát dựa trên rủi ro

Theo NHNN, thời gian qua, công tác giám sát, thanh tra và kiểm tra phòng, chống rửa tiền chủ yếu dựa trên phương pháp giám sát tuân thủ. Cách tiếp cận này tập trung vào việc kiểm tra việc chấp hành quy định pháp luật và quy định nội bộ.

Tuy nhiên, NHNN cho rằng phương pháp trên chưa phản ánh đầy đủ mức độ rủi ro của từng đối tượng. Điều này cũng hạn chế khả năng phân bổ nguồn lực và phát hiện sớm những rủi ro có thể phát sinh.

Từ năm 2025, NHNN đã bước đầu áp dụng phương pháp tiếp cận dựa trên rủi ro. Theo đánh giá của cơ quan này, cách làm mới giúp nhận diện tốt hơn các đối tượng và lĩnh vực có mức độ rủi ro cao, qua đó có cơ sở ưu tiên nguồn lực cho công tác thanh tra, kiểm tra.

Dù vậy, NHNN nhận định hoạt động giám sát trên cơ sở rủi ro vẫn đang ở giai đoạn đầu, chưa được triển khai đồng bộ. Đồng thời, khuôn khổ pháp lý hiện vẫn còn thiếu các quy định phục vụ việc nhận diện sớm, khắc phục, xử lý và giảm thiểu rủi ro.

Dự thảo thông tư đang được NHNN lấy ý kiến nhằm từng bước hoàn thiện cơ chế giám sát hoạt động phòng, chống rửa tiền trong lĩnh vực tiền tệ và ngân hàng.

Bích Ngọc (SHTT)