Sau sự kiện bắt giữ Tổng thống Nicolas Maduro, chính quyền Tổng thống Donald Trump đã chính thức thiết lập các điều kiện mới đối với hoạt động xuất khẩu dầu mỏ của Venezuela, buộc các đối tác lớn như Trung Quốc phải tuân thủ mức giá thị trường thay vì các thỏa thuận ưu đãi trước đây.
Một nhà máy lọc dầu Venezuela. Ảnh: Bloomberg.

Theo thông tin từ một quan chức Mỹ cung cấp cho Reuters vào ngày 22/1, Washington tuyên bố sẽ kiểm soát vô thời hạn hoạt động mua bán dầu của quốc gia Nam Mỹ này. Đáng chú ý, chính quyền ông Trump vẫn cho phép Trung Quốc tiếp tục mua dầu thô từ Venezuela, nhưng với một điều kiện kiên quyết: không được duy trì mức giá thấp như các thỏa thuận cũ dưới thời ông Maduro.

Thay vào đó, Mỹ yêu cầu dầu phải được bán ở “mức giá thị trường công bằng”. Theo Bộ trưởng Năng lượng Mỹ Chris Wright, con số này hiện rơi vào khoảng 45 USD/thùng, cao hơn đáng kể so với mức giá 31 USD/thùng mà Venezuela nhận được trước khi ông Maduro bị bắt. Dù dầu được lưu thông trên thị trường toàn cầu, phía Mỹ đề nghị phần lớn sản lượng phải được ưu tiên cung ứng cho thị trường Hoa Kỳ.

Sự điều chỉnh này tác động trực tiếp đến chiến lược “nợ đổi dầu” mà Bắc Kinh và Caracas đã duy trì trong nhiều năm qua. Trước đây, Trung Quốc là khách hàng lớn nhất, sử dụng các thương vụ dầu thô để cấn trừ các khoản vay cho Venezuela. Tuy nhiên, với việc Mỹ nắm quyền kiểm soát dòng chảy năng lượng và bảo đảm pháp quyền tại đây, vị thế của Bắc Kinh đã có sự thay đổi rõ rệt.

Hiện tại, các tập đoàn giao dịch dầu mỏ hàng đầu thế giới như Trafigura và Vitol đang tích cực tham gia vào việc giải phóng lượng dầu thô bị mắc kẹt. Khoảng 11 triệu thùng dầu đã được bán trong thỏa thuận cung ứng ban đầu, tương đương 1/4 giá trị của thỏa thuận trị giá 2 tỷ USD giữa Mỹ và Venezuela. Trong khi Trafigura hoàn tất đợt bán dầu cho khách hàng của công ty Repsol (Tây Ban Nha), thì Vitol đang đàm phán cung cấp cho các nhà máy lọc dầu lớn của Mỹ như Valero, Phillips 66 và một nhà máy tại Italy.

Dẫu vậy, các nhà phân tích dự báo lượng dầu Trung Quốc nhập khẩu từ Venezuela sẽ sụt giảm mạnh bắt đầu từ tháng 2. Nguyên nhân là do các quy định kiểm soát nghiêm ngặt từ phía Mỹ khiến số lượng tàu chở dầu có thể rời cảng Venezuela ngày càng ít đi.

Mặc dù Trung Quốc lên tiếng phản đối gay gắt các hành động của Washington và yêu cầu trả tự do cho ông Maduro, phía Mỹ vẫn bỏ ngỏ khả năng hợp tác. Bộ trưởng Chris Wright nhận định rằng vẫn còn dư địa để “cân bằng” vai trò của cả hai cường quốc tại Venezuela. Mỹ chấp nhận sự hiện diện lâu dài của Trung Quốc tại đây, miễn là Washington giữ vai trò chi phối và kiểm soát được dòng chảy dầu mỏ.

Venezuela hiện đứng trên một kho báu khổng lồ với trữ lượng khoảng 303 tỷ thùng dầu thô, chiếm gần 1/5 trữ lượng toàn cầu. Tuy nhiên, tương lai của quốc gia này vẫn đối mặt với nhiều thách thức khi sản lượng hiện tại chỉ đạt khoảng 1 triệu thùng/ngày – chưa bằng một nửa so với thời điểm năm 2013 và chỉ chiếm 0,8% sản lượng toàn cầu.

Việc kiểm soát khối tài nguyên chiến lược này không chỉ là vấn đề kinh tế mà còn là công cụ để Mỹ định hình lại tương lai chính trị và vị thế của Venezuela trên bản đồ năng lượng thế giới, đồng thời ngăn chặn việc Trung Quốc nắm giữ quyền kiểm soát quá lớn tại khu vực Mỹ Latinh.