Góc khuất sau hào quang của thần đồng 12 tuổi đỗ đại học: Lời tự sự muộn màng về cái giá của việc "chín ép"

Tại Trung Quốc, câu chuyện về những "thần đồng" học vượt cấp, bước chân vào ngưỡng cửa đại học khi tuổi đời còn rất nhỏ từ lâu đã trở thành niềm khao khát, ngưỡng mộ của biết bao bậc phụ huynh. Nhiều gia đình xem đó là biểu tượng của tài năng xuất chúng, là con đường tắt hoàn hảo nhất để chạm tay đến thành công. Họ sẵn sàng dồn mọi nguồn lực, ép con cái chạy đua với thời gian bằng cách học trước chương trình, nhảy lớp với niềm tin cốt lõi: Càng về đích sớm, tương lai càng rộng mở.

Thế nhưng, liệu việc thúc ép một đứa trẻ trưởng thành quá nhanh có thực sự tạo nên bệ phóng vững chắc cho tương lai, hay vô tình cướp đi những giá trị thiêng liêng nhất của tuổi thơ? Câu chuyện nhìn lại cuộc đời của Cung Minh – cậu bé từng gây chấn động đất nước tỷ dân khi trở thành sinh viên đại học ở tuổi 12 – đang khiến dư luận phải nghiêm túc định nghĩa lại hai chữ "thần đồng".

Tuổi thơ xáo trộn và cảm giác lạc lõng qua ô cửa sổ

Cung Minh của năm 29 tuổi hiện là một giảng viên Toán học. Anh đã hoàn thành toàn bộ lộ trình học tập từ cử nhân, thạc sĩ cho đến tiến sĩ tại Đại học Khoa học và Công nghệ Trung Quốc – một trong những ngôi trường đại học danh tiếng hàng đầu quốc gia. Trong mắt công chúng, anh chính là biểu tượng sống động của câu chuyện "con nhà nghèo học giỏi" dùng tài năng thay đổi số phận. Tuy nhiên, xuất hiện trong một cuộc phỏng vấn gần đây, anh lại bóc tách hành trình ấy bằng một lăng kính hoàn toàn khác.

Vòng quay cuộc đời của Cung Minh bắt đầu bị đẩy nhanh từ cuối những năm 1990, thời điểm làn sóng sùng bái thần đồng tại Trung Quốc đạt đỉnh điểm. Người định hướng và thúc đẩy hành trình này chính là ông ngoại của anh. Mang theo những ước mơ học vấn còn dang dở của thời đại trước, ông dành hết tâm sức nghiên cứu các mô hình đào tạo trẻ tài năng và đặt kỳ vọng tuyệt đối lên vai người cháu nhỏ.

Hệ quả là Cung Minh phải bước vào một cuộc chạy đua nghẹt thở: 5 tuổi tự học xong tiểu học, 6 tuổi vào trung học cơ sở, 9 tuổi lên trung học phổ thông và chính thức trở thành sinh viên đại học khi vừa tròn 12 tuổi. Đằng sau chuỗi số liệu đầy tự hào đó là một tuổi thơ bão táp và ly tán. Để tìm kiếm những ngôi trường chịu tiếp nhận một học sinh quá nhỏ tuổi, ông ngoại đã dắt díu anh lang bạt qua hàng loạt tỉnh thành, từ Sơn Tây, Giang Tô đến Quảng Châu, Phật Sơn rồi cuối cùng dừng chân tại Hợp Phì. Hành trình tìm trường gian nan trăm bề bởi rào cản thiếu hồ sơ học tập hợp lệ, kèm theo sự e ngại của các trường trong việc quản lý một đứa trẻ lên sáu lọt thỏm giữa môi trường của những học sinh lớn tuổi.

Ngoảnh đầu nhìn lại quá khứ, cựu thần đồng chia sẻ điều đọng lại sâu sắc nhất trong tâm trí anh không phải là sự đau khổ, mà là một cảm giác lạc lõng đến cùng cực. Năm 6 tuổi, anh hoàn toàn ngơ ngác, không hiểu vì sao mình phải rời xa gia đình để đến những thành phố xa lạ, ngồi lọt thỏm giữa những người bạn học lớn hơn mình gần một con giáp. Trong lúc những đứa trẻ đồng trang lứa được tự do vui đùa, kết bạn, Cung Minh chỉ biết sống thu mình trong những căn nhà thuê gần trường, lặng lẽ ngắm nhìn thế giới tuổi thơ của người khác qua ô cửa sổ với tư cách của một kẻ đứng ngoài cuộc.

Hụt hơi ở chặng đường dài và hạnh phúc khi được làm người bình thường

Nhiều người mặc định xuất phát sớm sẽ nắm chắc phần thắng, nhưng Cung Minh khẳng định thực tế khốc liệt hơn nhiều. Tấm giấy gọi nhập học của lớp thiếu niên tài năng không hề bảo chứng cho một lộ trình bằng phẳng. Lúc nhỏ, anh có thể dùng tư duy nhạy bén để tạm thời bắt kịp chương trình. Nhưng khi chạm đến ngưỡng nghiên cứu chuyên sâu ở bậc tiến sĩ, những lỗ hổng kiến thức do việc học "đốt cháy giai đoạn" bắt đầu lộ rõ và trở thành rào cản lớn.

Cung Minh thẳng thắn thừa nhận, trong những năm đầu bước chân vào môi trường làm việc, thành tích nghiên cứu của anh kém xa nhiều đồng nghiệp cùng tuổi. Việc bị đẩy đi quá nhanh từ sớm khiến hệ thống kiến thức nền tảng của anh thiếu đi sự vững chắc cần thiết, buộc anh phải mất thêm nhiều năm ròng rã sau này để tự vá lại những mảng kiến thức bị khuyết thiếu. Anh đúc kết rằng, học vượt cấp có thể đem lại những thành tựu rực rỡ mang tính ngắn hạn, nhưng lại dễ tước đi của trẻ nhỏ giai đoạn vàng để xây dựng một phông nền kiến thức toàn diện, cũng như làm tê liệt quá trình phát triển cảm xúc và các kỹ năng xã hội cốt lõi.

Đứng trên bục giảng đại học ở tuổi 29, nếu xét theo lý lịch, Cung Minh vẫn là một cá nhân xuất sắc. Song, nếu soi chiếu vào những kỳ vọng vĩ đại mà người đời từng áp đặt lên danh xưng "thần đồng" năm xưa, cuộc sống hiện tại của anh có lẽ bị xem là quá đỗi bình thường. Dẫu vậy, bản thân cựu thần đồng lại cảm thấy vô cùng mãn nguyện.

Niềm hạnh phúc lớn nhất của anh bây giờ là khoảng cách tuổi tác giữa mình và sinh viên rất thu hẹp. Thay vì những danh xưng cách biệt, học trò gọi anh một cách đầy quý mến là “thầy Cung”. Anh xuất hiện trong các hội nhóm trò chuyện, được các học trò thoải mái tâm sự về những vui buồn thường nhật. Đối với một người từng trải qua một tuổi thơ cô độc, không bè bạn và luôn bị bủa vây bởi cảm giác dị biệt, việc được xã hội đón nhận và đối xử như một người bình thường lại chính là món quà xa xỉ và quý giá nhất.

Từ chính những trải nghiệm xương máu của đời mình, giảng viên Cung Minh nhắn nhủ rằng bản chất của các lớp năng khiếu ban đầu không phải là nơi để người ta tổ chức cuộc đua xem ai vào đại học sớm hơn. Anh hy vọng câu chuyện của mình sẽ là một hồi chuông cảnh tỉnh, giúp các bậc phụ huynh nhìn nhận lại áp lực thành tích đang đè nặng lên vai con trẻ. Bởi lẽ, cuộc đời vốn dĩ là một chặng marathon đường dài chứ không phải là một cuộc đua nước rút. Việc liên tục cưỡng cầu, thúc ép trẻ học trước, nhảy lớp chưa chắc đã đổi lấy một tương lai tươi sáng. Đôi khi, điều một đứa trẻ cần nhất không phải là về đích trước người khác, mà là có đủ thời gian để được trưởng thành một cách vẹn tròn.