Những sai lầm khiến nhà đầu tư thua lỗ dù VN-Index tăng hơn 500 điểm

Để tránh lặp lại tình trạng “chỉ số tăng nhưng tài khoản không tăng” trong năm 2026, các chuyên gia cho rằng nhà đầu tư cá nhân cần chuyển từ tư duy giao dịch theo chỉ số sang lựa chọn cổ phiếu dựa trên nền tảng cơ bản và xu hướng dòng tiền.

Trong năm 2025, VN-Index tăng 518 điểm và liên tục xác lập các mốc cao mới. Tuy nhiên, đà tăng mang tính phân hóa sâu khiến nhiều nhà đầu tư ghi nhận hiệu quả danh mục không tương xứng, thậm chí thua lỗ. Nghịch lý chỉ số tăng nhưng tài khoản không tăng tiếp tục đặt ra câu hỏi về chất lượng xu hướng cũng như cách dòng tiền đang vận động trên thị trường.

Theo ông Nghiêm Bảo Nam, Chuyên gia Chiến lược thị trường Chứng khoán Nhất Việt (VFS), nguyên nhân cốt lõi nằm ở sự phân hóa cực đại và thay đổi trong cấu trúc dòng tiền. Dòng vốn tập trung chủ yếu vào nhóm ngân hàng và một số cổ phiếu vốn hóa lớn có câu chuyện riêng, trong khi phần lớn các nhóm ngành khác bị bỏ lại phía sau.

Bên cạnh đó, việc Mỹ triển khai “Trade War 2.0” với mức thuế 20–46% ngay từ đầu năm 2025 đã tác động mạnh đến doanh nghiệp xuất khẩu – nhóm cổ phiếu quen thuộc với nhà đầu tư cá nhân, khiến hiệu suất danh mục suy giảm.

Theo vị chuyên gia, sai lầm lớn nhất của nhà đầu tư trong năm qua là sự bảo thủ và thiếu thích ứng với sự dịch chuyển của dòng tiền. Thay vì đi theo dòng tiền thông minh hướng đến các cổ phiếu chất lượng, định giá hợp lý, nhiều nhà đầu tư vẫn chờ đợi sự phục hồi ở các cổ phiếu đã gãy xu hướng hoặc chịu tác động tiêu cực từ yếu tố vĩ mô, dẫn đến việc bỏ lỡ nhịp tăng của nhóm dẫn dắt.

Liên quan đến việc thị trường tăng điểm phụ thuộc nhiều vào một số cổ phiếu trụ, đặc biệt là nhóm Vingroup, ông Nam cho rằng đây không phải hiện tượng bất ngờ nếu xét đến vai trò của tập đoàn này đối với chỉ số. Tuy nhiên, tăng trưởng chỉ số dựa đáng kể vào một vài cổ phiếu vốn hóa lớn cũng làm dấy lên lo ngại về tính bền vững của xu hướng khi độ lan tỏa chưa cao.

Về dòng tiền, thị trường đang ghi nhận sự “lệch pha” rõ rệt. Trong khi Vingroup đóng góp lớn vào chỉ số nhờ tỷ trọng vốn hóa, dòng tiền giao dịch thực tế lại tập trung vào các cổ phiếu quen thuộc với nhà đầu tư cá nhân như HPG, SHB, SSI, FPT, VIX, VPB, TCB, MBB hay MSN. Do cơ cấu cổ đông của Vingroup tương đối cô đặc, biến động giá mang tính cục bộ và chưa phản ánh đầy đủ tâm lý chung của thị trường. Dòng tiền vẫn có sự lan tỏa nhưng chưa đủ mạnh khi kết quả kinh doanh của nhiều doanh nghiệp chưa cải thiện đáng kể.

Về trung và dài hạn, một thị trường chỉ thực sự khỏe mạnh khi đà tăng đến từ sự cộng hưởng của nhiều nhóm ngành. Trong bối cảnh dòng tiền vẫn thận trọng và nền tảng cơ bản của phần lớn doanh nghiệp ngoài nhóm trụ chưa tạo đột biến, xu hướng tăng phụ thuộc vào một vài cổ phiếu vốn hóa lớn sẽ khó duy trì bền vững.

Để hạn chế rủi ro trong năm 2026, các chuyên gia khuyến nghị nhà đầu tư nên thay đổi tư duy từ “mua theo chỉ số” sang chiến lược chọn lọc cổ phiếu. Dòng tiền hiện ưu tiên doanh nghiệp có câu chuyện tăng trưởng rõ ràng, chất lượng tài sản tốt và khả năng duy trì tăng trưởng lợi nhuận, đặc biệt là nhóm ngân hàng hoặc các doanh nghiệp hưởng lợi từ chính sách tài khóa. Việc trung bình giá xuống ở những cổ phiếu đã suy yếu được xem là sai lầm cần tránh.

Thay vào đó, nhà đầu tư nên tập trung vào doanh nghiệp có bảng cân đối tài chính lành mạnh, tăng trưởng EPS ở mức hai chữ số và tuân thủ kỷ luật giao dịch theo dòng tiền lớn. Trong bối cảnh định giá thị trường vẫn hấp dẫn so với trung bình dài hạn, cơ hội đầu tư vẫn hiện hữu nhưng sẽ chỉ dành cho những nhà đầu tư chọn đúng cổ phiếu trong môi trường thị trường tiếp tục phân hóa.