Khi mùa đông đang đến gần, một làn sóng lo ngại mới lại trỗi dậy trên toàn cõi châu Âu. Lượng khí đốt dự trữ của Liên minh châu Âu (EU) đang rơi xuống mức thấp kỷ lục do tác động trực tiếp từ xung đột tại Trung Đông.

Thế nhưng, trái ngược với những lời cảnh báo dồn dập từ giới phân tích kinh tế và năng lượng, giới chức lãnh đạo EU vẫn tỏ ra khá điềm nhiên.

Dự trữ khí đốt xuống mức thấp chưa từng thấy và những lực cản từ Trung Đông

Tính đến đầu tháng 8, các kho lưu trữ khí đốt trên toàn EU mới chỉ đạt chưa đầy 58% dung tích — một con số khiêm tốn và kém tới 12 điểm phần trăm so với cùng kỳ năm trước. Ông Sebastian Heinermann, Giám đốc điều hành hiệp hội kho chứa khí đốt INES của Đức, đánh giá đây không chỉ là mức tích trữ đặc biệt thấp theo chu kỳ hàng năm mà còn là con số thấp chưa từng có trong lịch sử.

Với tổng sức chứa hơn 102 tỷ m³, các cơ sở này vốn đóng vai trò then chốt khi cung cấp tới 30% nhu cầu tiêu thụ của châu Âu trong một mùa đông bình thường. Nhà phân tích cấp cao David Lewis từ Wood Mackenzie cảnh báo thực trạng này đang đẩy lục địa già vào một "tình thế rất rủi ro". Nếu xuất hiện các đợt rét đậm kéo dài, châu Âu bắt buộc phải siết chặt nhu cầu hoặc chấp nhận mua với giá đắt đỏ, bằng không thị trường sẽ đối mặt với nguy cơ cạn kiệt nguồn cung.

Nguyên nhân của cuộc khủng hoảng hiện tại bắt nguồn từ chuỗi biến động dây chuyền. Năm 2022, xung đột Ukraine từng đẩy giá khí đốt vọt lên mức kỷ lục hơn 300 euro (346 USD)/MWh, buộc EU phải đề ra mục tiêu lấp đầy 90% kho chứa trước tháng 11. Bước sang năm nay, khi chiến sự Iran bùng phát, EU đã chủ động hạ chỉ tiêu xuống 80% nhằm tránh việc các bên đổ xô mua vét làm giá tăng phi mã.

Tuy nhiên, quy luật mua rẻ mùa hè để trữ bán mùa đông của các doanh nghiệp hạ tầng đã hoàn toàn bị đảo lộn. Giá khí đốt mùa hè leo thang do căng thẳng tại Iran kết hợp với biến đổi khí hậu. Đặc biệt, việc đóng cửa eo biển Hormuz sau khi xung đột nổ ra đã làm gián đoạn nguồn cung từ Qatar — quốc gia đóng góp khoảng 20% lượng LNG toàn cầu.

Sự cố tại Hormuz đẩy thị trường vào trạng thái "backwardation", khiến giá khí đốt giao ngay đắt hơn giá giao mùa đông. Ông Jacob Mandel, Trưởng bộ phận nghiên cứu tại Aurora Energy Research, thẳng thắn nhận định: "Hiện hoàn toàn không có động lực tài chính nào để bổ sung kho dự trữ".

Bất đồng giữa giới hoạch định chính sách và giới phân tích

Mặc dù giá khí đốt chuẩn tại châu Âu có thời điểm tăng gấp đôi từ 31 euro lên gần 60 euro/MWh trước khi hạ về khoảng 53 euro/MWh nhờ kỳ vọng hòa bình Mỹ - Iran, giới chức EU vẫn duy trì thái độ lạc quan. Ủy ban châu Âu tin rằng mục tiêu lấp đầy 80% kho chứa trước mùa đông vẫn "về mặt kỹ thuật có thể đạt được". Đồng thời, EU vẫn giữ nguyên lộ trình cấm hoàn toàn LNG từ Nga vào cuối năm nay nhằm cắt giảm nguồn thu của Điện Kremlin.

Cảng LNG nổi ở thành phố Wilhelmshaven, Đức, ngày 15/11. Ảnh: Reuters.
Cảng LNG nổi ở thành phố Wilhelmshaven, Đức. Ảnh: Reuters.

Tình hình đặc biệt nghiêm trọng tại Đức — nền kinh tế tiêu thụ khí đốt lớn nhất khối và sở hữu các kho chứa chiếm hơn 20% tổng công suất EU. Mức dự trữ của quốc gia này mới chỉ đạt 47%, chạm đáy thấp nhất kể từ khi ghi nhận dữ liệu. Dù vậy, Bộ Kinh tế và Năng lượng Đức vẫn từ chối can thiệp hay yêu cầu hai doanh nghiệp nhà nước SEFE và Uniper tăng cường mua vào. Đại diện Bộ này lập luận rằng việc lấp đầy kho là trách nhiệm của thị trường, và sự can thiệp từ chính phủ chỉ làm thị trường thêm thắt chặt và đẩy giá lên cao.

Trái ngược với sự bình tĩnh của chính giới, giới chuyên môn tỏ ra cực kỳ hoài nghi. Dự báo từ Reuters cho thấy lượng dự trữ trước mùa đông của EU nhiều khả năng chỉ đạt tối đa 67-76%.

Theo ông Jacob Mandel, để chạm mốc 80%, tốc độ bơm khí vào kho phải tăng lên mức kỷ lục — điều bất khả thi nếu thiếu sự can thiệp của chính phủ. Bên cạnh đó, các doanh nghiệp châu Âu sẽ phải chi ra lượng tiền lớn hơn để cạnh tranh các lô hàng LNG với khách hàng châu Á, những người cũng đang ráo riết tìm nguồn cung thay thế cho lượng hàng bị tắc nghẽn tại eo biển Hormuz.

Hóa đơn năng lượng của người dân sẽ gánh chịu hậu quả

Phân tích về cục diện sắp tới, hãng Energy Aspects nhận định giá khí đốt mùa đông có thể dao động từ 60-80 euro/MWh tùy thuộc vào thời điểm eo biển Hormuz thông tuyến trở lại. Nhưng trong kịch bản xấu nhất — thời tiết giá lạnh kết hợp với việc mất hoàn toàn nguồn LNG từ Qatar —, giá giao ngay có thể vọt lên 110 euro/MWh trong giai đoạn từ tháng 11 đến tháng 3/2027.

Ông Laurent Ruseckas, nhà phân tích cấp cao tại S&P Global, cho rằng sự đúng sai trong quyết định của giới chức EU sẽ chỉ được chứng minh khi mùa đông thực sự bắt đầu. Nếu thời tiết khắc nghiệt, việc phải mua gom nguồn cung vào phút chót sẽ khiến giá bùng nổ, nhất là khi eo biển Hormuz vẫn gánh chịu phong tỏa. Ngược lại, nếu mùa đông diễn ra ôn hòa, việc can thiệp mua tích trữ quá sớm từ bây giờ sẽ vô tình đẩy giá tăng cao không cần thiết.

Tuy nhiên, bất kể kịch bản nào xảy ra và giá khí đốt biến động ra sao, gánh nặng tài chính cuối cùng vẫn sẽ trút lên vai người tiêu dùng. Nhà phân tích Erisa Pasko từ Energy Aspects cảnh báo: "Điều đó đồng nghĩa hóa đơn năng lượng sẽ cao hơn trong mùa đông năm nay và cả mùa đông năm sau" đối với các hộ gia đình cũng như toàn ngành công nghiệp châu Âu.