Thanh tra Chính phủ chỉ ra hàng loạt vi phạm tại Tổng công ty Quản lý bay Việt Nam

Phó Tổng Thanh tra Chính phủ Lê Sỹ Bảy vừa ký thông báo kết luận thanh tra về việc chấp hành quy định pháp luật trong quản lý, sử dụng vốn và tài sản tại VATM.

Được thành lập năm 2010 trên cơ sở tổ chức lại Tổng công ty Bảo đảm hoạt động bay Việt Nam, VATM hoạt động theo mô hình công ty mẹ - công ty con. Trong đó, Nhà nước nắm 100% vốn điều lệ tại công ty mẹ VATM, còn Attech là công ty con.

Hạch toán tài sản, chi tiền và cho thuê đất chưa đúng quy định

Theo kết luận thanh tra, VATM đã hạch toán chi phí mua sắm mới, nâng cấp tài sản cố định vào chi phí sản xuất kinh doanh, thay vì ghi tăng nguyên giá tài sản cố định theo quy định.

Tại Attech, sau 5 năm trích Quỹ Phát triển khoa học và công nghệ, doanh nghiệp đã nộp thuế thu nhập doanh nghiệp đối với phần quỹ sử dụng không hết cùng tiền chậm nộp tính từ thời điểm trích lập. Đến ngày 30/11/2025, quỹ còn gần 5 tỷ đồng. Đến ngày 31/12/2025, Attech kết chuyển hơn 1,9 tỷ đồng vào thu nhập khác, số còn lại gần 3 tỷ đồng.

Tuy nhiên, Attech chưa hạch toán, phân phối và nộp khoản tiền này về VATM để công ty mẹ nộp ngân sách, trong khi đây là phần lợi nhuận sau thuế.

Đáng chú ý, trong giai đoạn từ năm 2023 đến ngày 30/11/2025, VATM, các đơn vị hạch toán phụ thuộc và Attech đã chi tiền mặt hơn 319 tỷ đồng cho lương, thưởng và các khoản chi khác có tính chất thường xuyên. Thanh tra Chính phủ cho rằng việc không thực hiện thanh toán không dùng tiền mặt đối với các khoản này là vi phạm Luật Phòng, chống tham nhũng.

Tại Công ty Quản lý bay miền Bắc và Công ty Quản lý bay miền Nam, một số tài sản công gắn liền với đất như sân cầu lông, sân tennis và các vị trí lắp đặt thiết bị được sử dụng để cho thuê, mang về tổng số tiền hơn 3 tỷ đồng.

Theo kết luận thanh tra, việc sử dụng đất và tài sản công để cho thuê không đúng mục đích sử dụng đất, vi phạm Luật Đất đai và Nghị định 167/2017 của Chính phủ.

Nhiều dự án phải điều chỉnh, có dự án dùng giấy phép đã hết hiệu lực

Qua kiểm tra 14 dự án, Thanh tra Chính phủ nhận thấy một số báo cáo nghiên cứu khả thi chưa có nội dung phân tích tài chính, phân tích rủi ro và đánh giá hiệu quả kinh tế - xã hội. Một số báo cáo kinh tế - kỹ thuật cũng không phân tích hiệu quả đầu tư, chưa phù hợp quy định của Luật Xây dựng.

Dự án Trung tâm kiểm soát không lưu TPHCM (ATCC/HCM) phải điều chỉnh 3 lần, trong khi dự án cơ sở làm việc Công ty Quản lý bay miền Trung được điều chỉnh, bổ sung tới 8 lần. Một số nội dung chủ yếu liên quan đến việc kéo dài tiến độ để phù hợp tình hình thực tế, nhưng hồ sơ chưa chứng minh thuộc trường hợp được phép điều chỉnh dự án.

Một vấn đề khác được chỉ ra tại dự án ATCC/HCM là tháng 6/2021, VATM phê duyệt dự án dựa trên các chỉ tiêu quy hoạch tại Giấy phép quy hoạch số 104/2017, dù giấy phép này đã hết hiệu lực từ ngày 27/12/2019. Việc dùng giấy phép quy hoạch đã hết hiệu lực làm căn cứ phê duyệt dự án được xác định là không đúng quy định.

Bên cạnh đó, theo quyết định của Thủ tướng năm 2018, cơ sở dự phòng tại chỗ cho Trung tâm kiểm soát không lưu (ACC) Hà Nội phải được đầu tư đến năm 2020. Tuy nhiên, tại thời điểm thanh tra, VATM vẫn chưa triển khai đầu tư cơ sở này.

Báo giá hết hiệu lực vẫn được sử dụng để xác định tổng mức đầu tư

Trong công tác xác định chi phí, Thanh tra Chính phủ phát hiện một số thiết bị xây dựng và cơ điện chỉ có báo giá từ doanh nghiệp thương mại thay vì nhà sản xuất. Một số thiết bị chuyên ngành quản lý bay cũng không có đủ báo giá để so sánh và lựa chọn.

VATM bị chỉ ra việc phê duyệt tổng mức đầu tư nhưng chưa lựa chọn mức giá phù hợp giữa các báo giá của nhà sản xuất và nhà cung ứng.

Đáng chú ý, báo giá hệ thống VCCS, tức hệ thống liên lạc bằng giọng nói, đã hết hiệu lực từ ngày 15/3/2021 nhưng vẫn được sử dụng để xác định tổng mức đầu tư. Mức giá được báo gần 2,9 triệu EUR, trong khi giá trúng thầu chỉ gần 1,6 triệu EUR, thấp hơn khoảng 44%.

Tương tự, hệ thống ATM được xác định theo báo giá khoảng 24 triệu USD, tương đương hơn 607 tỷ đồng, nhưng giá trúng thầu chỉ trên 401,6 tỷ đồng, giảm khoảng 33%.

Thanh tra Chính phủ kết luận việc sử dụng báo giá đã hết hiệu lực và những báo giá cao hơn đáng kể so với kết quả lựa chọn nhà thầu để xác định tổng mức đầu tư chưa bảo đảm nguyên tắc chi phí đầu tư xây dựng phù hợp với mặt bằng giá thị trường, vi phạm Luật Xây dựng.

Kết luận cũng chỉ ra Tư vấn AEC chưa khảo sát, dự báo đầy đủ nhu cầu kỹ thuật và mức độ gia tăng mật độ bay. Điều này dẫn tới việc trong quá trình triển khai phải điều chỉnh các trạm VHF tại sân bay Buôn Ma Thuột, Liên Khương; tăng số đầu cuối hệ thống VCCS; bổ sung hệ thống cấu hình kép, đồng hồ GPS và cột anten; thay đổi công nghệ tổng đài và tăng số kênh ghi âm.

Theo Thanh tra Chính phủ, chất lượng khảo sát, dự báo và lập dự án chưa phản ánh đầy đủ yêu cầu kỹ thuật, từ đó làm phát sinh việc điều chỉnh quy mô và chi phí.

Riêng với dự án ATCC/HCM, dự toán chi phí thiết bị chuyên ngành quản lý bay gần 808 tỷ đồng được xác định dựa trên báo giá của từng hệ thống, thay vì căn cứ vào khối lượng, số lượng, chủng loại thiết bị theo thiết kế và giá mua tương ứng. Sau đấu thầu, giá trúng thầu giảm khoảng 29% so với dự toán được phê duyệt.

Thanh tra Chính phủ cho rằng VATM cùng các đơn vị tư vấn đã lập dự toán chi phí thiết bị nhưng chưa căn cứ đầy đủ vào khối lượng, số lượng, chủng loại thiết bị theo thiết kế, danh mục thiết bị trong dự án được duyệt và giá mua tương ứng. Việc này được xác định là chưa đúng quy định tại Nghị định 10/2021 của Chính phủ.

Biên Thùy (SHTT)