Ngành sản xuất âm nhạc Việt Nam ảnh hưởng thế nào trước yêu cầu về bản quyền?

Đây là động thái quyết liệt nhằm thực hiện Công điện của Thủ tướng Chính phủ, yêu cầu các cá nhân và doanh nghiệp phải rà soát, đảm bảo tuân thủ nghiêm túc các quy định về quyền tác giả và quyền liên quan. Đặc biệt, chi tiết khiến giới sản xuất âm nhạc (music producer) xôn xao nhất chính là yêu cầu: "Không sử dụng chương trình máy tính không có bản quyền".

Một bộ phận không nhỏ nghệ sĩ cảm thấy hoang mang vì đây có thể là dấu chấm hết cho kỷ nguyên sử dụng phần mềm "lậu". Thực tế, việc dùng phần mềm không bản quyền vốn khá phổ biến tại Việt Nam. Từ các phần mềm làm nhạc chuyên dụng (DAW) như FL Studio, Ableton, hay Magic đến các phần mềm bổ trợ (plugin) và các mẫu âm thanh (sample) đều có thể dễ dàng tìm thấy các phiên bản "crack" trên mạng để tiết kiệm chi phí.  

Để xây dựng một "hệ sinh thái" sản xuất nhạc chuyên nghiệp, chi phí đầu tư là không hề nhỏ. Chỉ riêng phiên bản cao cấp của FL Studio đã có giá hơn 10 triệu đồng, chưa kể các khoản phí cập nhật định kỳ. Khi tính thêm các plugin giả lập nhạc cụ và công cụ hậu kỳ, tổng số tiền có thể lên tới hàng chục triệu đồng mỗi năm. Với những producer trẻ mới vào nghề, đây thực sự là một bài toán kinh tế khó giải. Ngược lại, những nhà sản xuất có tên tuổi lại ủng hộ mạnh mẽ việc chuẩn hóa này, coi đây là cơ hội để nâng cao chất lượng thị trường.

Tại sao tình trạng dùng phần mềm "lậu" lại tồn tại lâu đến thế? Câu trả lời nằm ở lịch sử phát triển của giới sản xuất nhạc Việt từ những năm 2010. Thời điểm đó, các cộng đồng làm nhạc trực tuyến bùng nổ, giúp những người không nắm vững nhạc lý hay không biết chơi nhạc cụ vẫn có thể "đi tắt đón đầu" để trở thành producer nhờ các công thức trên phần mềm "bẻ khóa".

Đến nay, nhiều người vẫn tiếp tục dùng phần mềm không bản quyền không hẳn vì thiếu kinh tế, mà vì thói quen đã duy trì hàng thập kỷ. Họ ngại thay đổi một hệ sinh thái sẵn có với hàng trăm chi tiết đã gắn bó lâu năm. Tuy nhiên, trước quy định mới, sự thay đổi là bắt buộc. Như một producer đã chia sẻ: "Việc dùng phần mềm lậu đôi khi đến từ thói quen nhiều năm làm nhạc. Coi như đây là dịp để chuẩn hóa toàn bộ các phần mềm, công cụ làm nhạc".

Hiện nay, cán cân giữa chi phí đầu tư và doanh thu trong ngành sản xuất âm nhạc đã không còn quá chênh lệch như trước. Những nhà sản xuất và kỹ sư âm thanh danh tiếng có thể thu về từ vài triệu đến hàng chục triệu đồng cho mỗi bản phối hoặc công đoạn hậu kỳ. Để giữ vững vị thế, họ không ngần ngại đầu tư hàng tỷ đồng vào thiết bị và phần mềm để đạt tiêu chuẩn âm nhạc cao nhất.  

Quy định mới về bản quyền phần mềm, kết hợp với sự can thiệp mạnh mẽ của trí tuệ nhân tạo (AI), sẽ tạo ra một bộ lọc tự nhiên cho thị trường. Những nghệ sĩ trẻ sẽ phải nỗ lực hơn, chịu khó đầu tư nghiêm túc để bứt phá. Sau tất cả, đây là bước đi tất yếu để đưa thị trường âm nhạc Việt Nam tiến tới sự chuẩn hóa toàn diện, không chỉ ở vai trò ca sĩ, nhạc sĩ mà còn ở cả đội ngũ sản xuất âm thầm phía sau.