Trong phiên điều trần đầu tiên tại Tòa án Hình sự Quốc tế (ICC), các công tố viên đã đưa ra những bằng chứng và lập luận đanh thép, cáo buộc cựu Tổng thống Philippines Rodrigo Duterte đóng vai trò chủ chốt trong các vụ giết người hàng loạt thuộc chiến dịch chống ma túy.

Ngày 23/1, dư luận quốc tế đổ dồn sự chú ý về phía Tòa án Hình sự Quốc tế khi cơ quan này bắt đầu xem xét các cáo buộc chống lại ông Rodrigo Duterte. Tại đây, những chi tiết rùng rợn về cách thức vận hành cuộc chiến chống ma túy dưới thời ông nắm quyền đã lần đầu được công bố chính thức trong một hồ sơ pháp lý tầm cỡ quốc tế.

Phó công tố viên ICC, ông Mame Mandiaye Niang, khẳng định trước hội đồng thẩm phán rằng ông Duterte không chỉ đứng sau các chính sách chung mà còn can thiệp sâu vào quá trình thực thi. Theo ông Niang, từ giai đoạn làm Thị trưởng thành phố Davao cho đến khi giữ ghế Tổng thống Philippines, ông Duterte đã giữ "vai trò then chốt" trong việc chỉ đạo các vụ hành quyết không qua xét xử. Thậm chí, phía công tố còn đưa ra cáo buộc gây sốc rằng cựu lãnh đạo này đã "đích thân lựa chọn một số nạn nhân" để tiêu diệt.

Hiện tại, ông Duterte đang phải đối mặt với ba cáo buộc về tội ác chống loài người. Các công tố viên xác định ông có liên quan trực tiếp đến ít nhất 76 vụ giết người trong giai đoạn 2013 - 2018. Tuy nhiên, đây được cho là chỉ là một "phần nhỏ" trong một chiến dịch đẫm máu khiến hàng nghìn người thiệt mạng. Để củng cố lập luận, công tố viên Julian Nicholls đã trình chiếu các đoạn video ghi lại cảnh ông Duterte công khai đe dọa lấy mạng tội phạm, coi đó là bằng chứng không thể chối cãi về việc ông đã ra lệnh sát hại chính người dân của mình.

Đáp lại những cáo buộc nặng nề này, luật sư bào chữa Nicholas Kaufman đã lên tiếng bác bỏ hoàn toàn. Ông Kaufman cho rằng các thông tin từ phía công tố là "sai lệch nghiêm trọng và mang động cơ chính trị". Phía luật sư lập luận rằng các bài phát biểu của ông Duterte đã bị "cắt ghép có chọn lọc", đồng thời nhấn mạnh cựu Tổng thống luôn khẳng định mình vô tội và từng có nhiều phát ngôn đề cao việc tuân thủ luật pháp.

Ông Duterte, hiện đã 80 tuổi, bị bắt giữ tại Manila vào tháng 3/2025 và đang được giam giữ tại nhà tù Scheveningen, Hà Lan. Dù hội đồng thẩm phán kết luận ông có đủ sức khỏe để tham dự, ông đã được tòa chấp thuận đơn xin vắng mặt trong phiên điều trần quan trọng này.

Cuộc chiến chống ma túy của ông Duterte từ lâu đã là tâm điểm của những tranh cãi về nhân quyền. Theo số liệu từ cảnh sát, hơn 6.000 nghi phạm đã bị bắn chết tại chỗ mà không qua xét xử, nhưng các tổ chức nhân quyền lo ngại con số thực tế có thể lên đến hàng chục nghìn người.

Sau phiên điều trần này, hội đồng thẩm phán sẽ có thời hạn 60 ngày để xem xét các bằng chứng. Quyết định cuối cùng sẽ xác định liệu có đủ cơ sở pháp lý để tiến hành một phiên tòa xét xử chính thức đối với cựu lãnh đạo Philippines hay không. Thế giới hiện đang nín thở chờ đợi phán quyết từ ICC, một quyết định có thể tạo nên bước ngoặt lịch sử trong việc thực thi công lý quốc tế.

QT (SHTT)