Hà Nội chính thức gia nhập "Câu lạc bộ không phát thải": Lộ trình cấm xe máy xăng từ 2026 và những bài học từ siêu đô thị toàn cầu

Ít ai biết rằng, Trung Quốc đã là quốc gia tiên phong trong việc loại bỏ xe máy xăng khỏi nội đô từ rất sớm. Ngay từ thập niên 1980, thủ đô Bắc Kinh đã triển khai các lệnh cấm và hạn chế xe máy xăng tại khu vực trung tâm, bắt đầu từ vòng đai 3 rồi mở rộng dần. Không chỉ dừng lại ở việc cấm lưu thông, Bắc Kinh còn áp dụng các tiêu chuẩn khí thải nghiêm ngặt và quy định đăng kiểm khắt khe nhằm loại bỏ triệt để các phương tiện cũ nát.

Tiếp nối Bắc Kinh, Thượng Hải từ năm 2002 đã thực hiện chiến lược kiểm soát số lượng bằng cách ngừng cấp biển số mới cho xe máy xăng và dầu. Thành phố này còn quy định phương tiện có tuổi đời 13 năm hoặc chạy quá 120.000 km là "hết niên hạn", buộc người dân phải chuyển đổi phương tiện. Trong khi đó, Thâm Quyến (từ năm 2003) và Quảng Châu (từ năm 2007) cũng lần lượt áp dụng các biện pháp cấm xe xăng tại nội đô. Đặc biệt, Thâm Quyến được xem là hình mẫu của chuyển đổi xanh khi lệnh cấm luôn song hành với việc khuyến khích xe máy điện và phát triển đồng bộ hạ tầng sạc pin. Đến năm 2025, ước tính có khoảng 200 thành phố tại đất nước tỷ dân áp dụng các biện pháp tương tự.

Khác với cách tiếp cận trực tiếp của Trung Quốc, các thành phố châu Âu sử dụng cơ chế kiểm soát khí thải tinh vi và đánh vào kinh tế để thay đổi hành vi người dùng. Điển hình là London (Anh) với việc thiết lập Vùng Phát thải Siêu thấp (ULEZ) từ năm 2019. Tại đây, các phương tiện không đạt chuẩn phải trả mức phí cực cao nếu muốn di chuyển vào nội đô. Kể từ khi ULEZ mở rộng ra toàn bộ vùng Greater London vào tháng 8/2023, số lượng xe không đạt chuẩn đã giảm 45% (tương đương 77.000 xe/ngày), đưa tỷ lệ phương tiện tuân thủ chuẩn khí thải lên tới 95%.

Tại Đức, các thành phố lớn như Berlin, Cologne hay Hanover đã thiết lập Vùng Phát thải Thấp (LEZ) từ năm 2005, chỉ cho phép xe đạt chuẩn Euro nhất định được lưu thông. Paris (Pháp) cũng đang chạy đua với thời gian bằng hệ thống phân loại nhãn môi trường, hướng tới mục tiêu tối thượng là khu vực trung tâm "không phát thải" vào năm 2030.

Một ví dụ độc đáo và đầy cảm hứng khác đến từ Na Uy. Thay vì cấm đoán, quốc gia này sử dụng đòn bẩy kinh tế siêu mạnh để người dân tự nguyện từ bỏ xe xăng. Nhờ các chính sách miễn thuế nhập khẩu, miễn VAT, miễn phí đỗ xe, giảm phí cao tốc và cho phép đi vào làn xe buýt, xe điện đã trở thành lựa chọn số một. Kết quả là vào năm 2023, hơn 80% xe mới bán ra tại thủ đô Oslo là xe điện.

Ngay tại khu vực, các nước láng giềng cũng đang ráo riết thực hiện các mục tiêu tham vọng. Indonesia đặt mục tiêu đạt 2 triệu xe máy điện vào năm 2025 để cắt giảm khí thải nhà kính. Đài Loan cũng từng công bố lộ trình loại bỏ xe máy xăng vào năm 2035 và ô tô xăng vào năm 2040, đi kèm với các gói trợ cấp mua xe và lắp đặt hàng nghìn trạm sạc.

Có thể thấy, dù biện pháp áp dụng tại mỗi thành phố có sự khác biệt – từ mệnh lệnh hành chính, hàng rào thuế phí cho đến ưu đãi kinh tế – nhưng tất cả đều hướng tới một đích đến chung: loại bỏ xe sử dụng nhiên liệu hóa thạch để trả lại bầu không khí trong lành cho nội đô. Với lộ trình cấm xe máy xăng từ năm 2026, Hà Nội đang đặt mình vào đúng quỹ đạo tiến bộ mà các đô thị hàng đầu thế giới đã và đang đi.