Trung Quốc áp thuế bao cao su nhằm thúc đẩy sinh đẻ giữa khủng hoảng dân số

aA

Trung Quốc sẽ áp dụng mức thuế giá trị gia tăng 13% đối với bao cao su và thuốc tránh thai từ năm 2026, chính thức khép lại giai đoạn hơn ba thập kỷ miễn thuế cho các sản phẩm kiểm soát sinh sản. Quy định mới nằm trong Luật VAT sửa đổi, được công bố ngày 2/12, đánh dấu sự thay đổi lớn trong định hướng dân số của nước này.

Việc áp thuế trở lại chấm dứt chính sách từng được triển khai từ năm 1993, thời điểm Bắc Kinh nỗ lực siết chặt kế hoạch hóa gia đình và thực thi chính sách một con. Giờ đây, mục tiêu đã đảo ngược: thay vì hạn chế, chính phủ đang ra sức thúc đẩy người dân sinh con trong bối cảnh dân số suy giảm chưa từng có. Chỉ riêng năm 2024, Trung Quốc ghi nhận 9,54 triệu trẻ ra đời, giảm một nửa so với thời điểm mười năm trước khi chính sách một con bắt đầu được nới lỏng.

Cùng lúc áp thuế lên phương tiện tránh thai, Trung Quốc lại mở rộng nhiều ưu đãi dành cho các gia đình trẻ. Các khoản chi cho dịch vụ chăm sóc trẻ từ nhà trẻ đến mẫu giáo, chi phí chăm sóc người cao tuổi, hỗ trợ người khuyết tật và dịch vụ hôn nhân sẽ được miễn thuế. Những thay đổi này sẽ có hiệu lực từ tháng 1/2026.

Một gia đình đưa con đi siêu thị ở Khâm Châu, khu tự trị dân tộc Tráng Quảng Tây, Trung Quốc. Ảnh: Reuters/Yonhap News

Trước đó, chính quyền đã tung ra hàng loạt biện pháp nhằm kéo tỷ lệ sinh lên như tăng trợ cấp tiền mặt, mở rộng hệ thống trông trẻ công, kéo dài thời gian nghỉ thai sản cho cả cha lẫn mẹ, đồng thời khuyến nghị giảm các ca phá thai không cần thiết. Đây là cách tiếp cận mang tính khuyến khích, khác biệt hoàn toàn với giai đoạn từng áp dụng các biện pháp cưỡng chế như triệt sản bắt buộc.

Dù vậy, nhiều chuyên gia vẫn nghi ngờ tác động thực tế của việc đánh thuế bao cao su. Nhà nhân khẩu học He Yafu nhận xét chính sách này mang ý nghĩa “tượng trưng” nhiều hơn, khó tạo ra thay đổi mạnh mẽ trong bối cảnh tỷ lệ sinh giảm sâu. Tuy nhiên, ông cho rằng đây vẫn là tín hiệu cho thấy quyết tâm của chính phủ trong việc xây dựng môi trường xã hội ủng hộ sinh con.

Thách thức lớn nhất hiện nay đến từ chi phí nuôi dạy con quá cao. Báo cáo năm 2024 của Viện Nghiên cứu Dân số YuWa cho thấy để nuôi một đứa trẻ đến 18 tuổi, các gia đình Trung Quốc cần chi trung bình 538.000 nhân dân tệ, tương đương hơn sáu lần GDP bình quân đầu người – mức cao hơn cả Đức và Nhật Bản. Đi kèm là tình hình kinh tế kém khởi sắc và thị trường lao động bấp bênh, khiến nhiều người trẻ ưu tiên phát triển sự nghiệp hơn là lập gia đình và sinh con.

Động thái tăng thuế bao cao su lập tức châm ngòi tranh cãi trên mạng xã hội Weibo. Nhiều người lo ngại giá cao sẽ gây rủi ro mang thai ngoài ý muốn, đồng thời khiến tình trạng lây nhiễm bệnh qua đường tình dục trở nên trầm trọng hơn. Theo số liệu của Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Trung Quốc, tỷ lệ HIV/AIDS đã tăng mạnh từ 0,37 lên 8,41 ca trên 100.000 dân trong giai đoạn 2002–2021, chủ yếu do quan hệ tình dục thiếu an toàn và hạn chế trong giáo dục giới tính.

“Không mua nổi bao cao su thì lấy gì để nuôi con?”, một người dùng Weibo đặt câu hỏi, thể hiện sự hoài nghi về tính hợp lý của quyết định mới khi giới trẻ đang đối mặt với nhiều rủi ro sức khỏe và áp lực kinh tế ngày càng lớn.