Siết quản lý tài khoản "ngủ đông": Ngân hàng có thể đóng tài khoản bỏ quên trên 3 năm

Ngân hàng Nhà nước hiện đang tiến hành lấy ý kiến cho dự thảo sửa đổi, bổ sung Nghị định 52 quy định về thanh toán không dùng tiền mặt. Theo đánh giá từ cơ quan này, thực trạng hiện nay cho thấy có một lượng lớn tài khoản thanh toán dù hợp pháp nhưng đã bị khách hàng lãng quên, không còn nhu cầu sử dụng và hoàn toàn không phát sinh bất kỳ giao dịch nào trong nhiều năm. Bên cạnh đó, đáng lo ngại hơn là sự tồn tại của các tài khoản nặc danh, mạo danh do các đối tượng tội phạm thiết lập bằng cách sử dụng giấy tờ cũ hoặc làm giả.

Căn cứ theo các quy định pháp lý hiện hành, một tài khoản thanh toán chỉ bị đóng khi có yêu cầu trực tiếp từ chủ tài khoản, khi chủ tài khoản qua đời, vi phạm vào các hành vi bị nghiêm cấm, hoặc khi khách hàng tổ chức chấm dứt hoạt động. Ngân hàng Nhà nước thẳng thắn thừa nhận, đối với những trường hợp không thể đạt được thỏa thuận với chủ tài khoản, hệ thống pháp luật hiện tại vẫn chưa xây dựng được cơ chế để xử lý dứt điểm.

Trước lỗ hổng pháp lý này, Ngân hàng Nhà nước đã đề xuất bổ sung một quy định mang tính bước ngoặt. Theo đó, các tổ chức tín dụng sẽ được phép chủ động đóng những tài khoản không phát sinh giao dịch liên tục từ 3 năm trở lên, trừ những trường hợp đặc biệt đã có thỏa thuận từ trước giữa ngân hàng và khách hàng. Để đảm bảo quyền lợi tối đa cho người dân, sau khi thực hiện việc đóng tài khoản, ngân hàng có trách nhiệm tiếp tục theo dõi số dư còn lại và sẽ hoàn trả đầy đủ khi người thụ hưởng hợp pháp có yêu cầu.

Cơ quan quản lý giải thích rằng, mốc thời gian 3 năm được đưa ra dựa trên việc nghiên cứu và tham khảo kỹ lưỡng kinh nghiệm quản lý từ các quốc gia phát triển trên thế giới.

Kinh nghiệm xử lý tài khoản "ngủ đông" trên thế giới:

Tại Mỹ: Các tài khoản không hoạt động từ 3 đến 5 năm sẽ ngay lập tức bị xếp vào nhóm tài khoản "ngủ đông". Toàn bộ số dư của các tài khoản này sẽ được chuyển giao trực tiếp cho chính quyền tiểu bang quản lý và lưu giữ dưới dạng tài sản vô chủ. Người dân nếu muốn nhận lại tiền sẽ phải thực hiện thủ tục thông qua cơ quan quản lý tài sản vô chủ của tiểu bang đó.

Tại UAE: Những tài khoản đóng băng giao dịch trên 3 năm sẽ bị tách ra một danh sách riêng để theo dõi và giám sát chặt chẽ. Sau thời hạn 5 năm "ngủ đông", phía ngân hàng sẽ xem xét tiến hành đóng tài khoản và chuyển toàn bộ số dư chưa có người nhận về Ngân hàng Trung ương nước này. Khách hàng muốn tất toán nhận lại tiền bắt buộc phải thực hiện quy trình chứng minh danh tính nghiêm ngặt.

Đề xuất siết chặt quản lý này được đưa ra trong bối cảnh hạ tầng thanh toán số tại Việt Nam đang có những bước tăng trưởng thần tốc. Báo cáo được Ngân hàng Nhà nước công bố vào đầu năm nay chỉ ra rằng, có tới gần 87% người Việt trưởng thành (từ 18 tuổi trở lên) đã sở hữu tài khoản ngân hàng cá nhân, và khoảng 33% trong số này có phát sinh tiền gửi tiết kiệm trong vòng một năm qua. Đáng chú ý, số lượng giao dịch thanh toán không dùng tiền mặt hàng năm đã ghi nhận mức tăng trưởng gần 59%, cao hơn gấp đôi so với các mục tiêu kế hoạch ban đầu.

Bên cạnh việc thanh lọc hệ thống để đảm bảo an ninh tiền tệ, Chiến lược tài chính toàn diện cũng đã vạch rõ những mục tiêu đầy tham vọng cho tương lai. Đến năm 2030, Việt Nam hướng tới mục tiêu 95% người từ 15 tuổi trở lên có tài khoản thanh toán riêng. Đồng thời, chỉ số thanh toán không dùng tiền mặt kỳ vọng sẽ đạt mức giá trị gấp 30 lần tổng sản phẩm quốc nội (GDP), đi kèm với tỷ lệ khoảng 30% người trưởng thành tham gia gửi tiền tiết kiệm tại các tổ chức tín dụng.