Góc tối thủ tục xuất khẩu lao động: "Tiền bôi trơn" ngầm biến thời hạn 30 ngày thành 2 năm

Tại tòa, những lời khai đối chất gay gắt giữa bên môi giới và các cựu cán bộ đã lật tẩy chiêu trò "ngâm" hồ sơ để trục lợi hàng chục tỷ đồng.

Bẫy chi phí cơ hội và màn "ngã giá" ngầm tại quán cà phê

Trả lời thẩm vấn với cáo buộc "Môi giới hối lộ", Nguyễn Lâm Sơn — Giám đốc Công ty Luật Thành Đô — thừa nhận đã làm trung gian trong 14 trên tổng số 29 vụ đưa, nhận hối lộ, thu về 11 tỷ đồng và hưởng lợi cá nhân 5,9 tỷ đồng. Theo quy định của pháp luật, lệ phí cấp hồ sơ xuất khẩu lao động chỉ vỏn vẹn 5 triệu đồng. Tuy nhiên, Sơn đã thu của các doanh nghiệp từ 650 triệu đến 1 tỷ đồng cho mỗi bộ hồ sơ.

Số tiền 5,1 tỷ đồng còn lại được Sơn dùng để "trải đường" cho các cán bộ tại Cục, bình quân khoảng 400 triệu đồng cho một hồ sơ cấp mới, bất kể hồ sơ đó có tròn vai hay còn thiếu sót. Mức giá này được thương lượng trực tiếp tại nhà riêng hoặc các quán cà phê. Sơn cho biết, nếu chỉ nộp lệ phí đúng chuẩn 5 triệu đồng, thời hạn giải quyết 30 ngày theo luật định sẽ bị kéo dài vô thời hạn, từ 8 tháng, 1 năm cho đến 2 năm. Ngay cả văn bản thông báo lý do chậm trễ hay hướng dẫn bổ sung — vốn là nghĩa vụ bắt buộc của cơ quan chức năng sau 30 ngày — doanh nghiệp cũng không hề nhận được nếu không chịu "chi tiền". Trước áp lực chi phí duy trì bộ máy hàng ngày, các doanh nghiệp buộc phải ngậm ngùi chấp nhận khoản tiền "bôi trơn" này như một dạng chi phí cơ hội để công việc được hanh thông.

Đối chất tại tòa, Nguyễn Thành Hưng — cán bộ trực tiếp làm việc với Sơn — ban đầu quanh co đổ lỗi cho dịch vụ bưu điện và lấy lý do doanh nghiệp vướng mắc về cơ sở vật chất. Nhưng trước những truy vấn đanh thép và chứng cứ từ đại diện Viện Kiểm sát, Hưng đã phải thừa nhận hành vi cố tình gây khó dễ, "ngã giá" và xin không công bố lại lời khai ban đầu.

Tranh cãi về "truyền thống huy động nguồn lực" và những gói tiền cảm ơn

Điểm nóng của phiên tòa đẩy lên cao trào khi Viện Kiểm sát dẫn lại lời khai của Hưng về một "truyền thống" vòi vĩnh đã tồn tại kéo dài từ năm 2017 đến khi vụ án bị phanh phuy. Hưng khai nhận việc này không do bản thân tự quyết mà thực hiện theo chỉ đạo của Cục trưởng Tống Hải Nam về việc "huy động nguồn lực doanh nghiệp, đóng góp cho hoạt động cơ quan" để tích cóp nộp về.

Ngay lập tức, cựu Cục trưởng Tống Hải Nam lên tiếng bác bỏ toàn bộ lời khai của cấp dưới. Bị cáo Nam cho rằng Hưng không thuộc bộ phận văn phòng hay đối ngoại và phủ nhận việc đưa ra chỉ đạo này. Tuy nhiên, trước câu hỏi dồn dập từ đại diện Viện Kiểm sát về việc tại sao tiền được gửi về đều đặn 29 lần, chia cho cả Thứ trưởng mà không hề ngăn cản, cựu Cục trưởng biện minh rằng bản thân từng gặng hỏi Hưng và chỉ nhận tiền vì nghĩ đó là "tiền cảm ơn" tự nguyện từ phía doanh nghiệp.

Bị cáo Nam phân trần rằng các "giấy phép con" được thiết lập xuất phát từ "động cơ trong sáng" nhằm siết chặt quản lý thị trường lao động ngoài nước đầy phức tạp, và chỉ đến khi bị bắt mới nhận ra đã gây khó khăn lớn cho doanh nghiệp. Đáp lại, đại diện Viện Kiểm sát nhấn mạnh: Việc đặt ra một quy trình biết rõ không thể thực hiện để ép người dân, doanh nghiệp phải đi cửa sau cầu cạnh chính là hành vi gây khó dễ rõ ràng nhất, không thể viện lý do chờ đến khi cơ quan điều tra chỉ ra mới nhận thức được.