Tinh hoa mâm cỗ Bát Tràng trở thành di sản Việt

Bát Tràng - ngôi làng hơn 500 năm tuổi không chỉ nổi tiếng với lò nung đỏ lửa và những phiên chợ gốm tấp nập. Ẩn trong nhịp sống ấy còn là một kho tàng tri thức dân gian phong phú, mà nghệ thuật nấu cỗ là phần hồn không thể thiếu. Mâm cỗ của người Bát Tràng từ lâu đã vượt ra khỏi phạm vi của ẩm thực; đó là lễ nghi, là nếp nhà, là cách người ta trao đi sự trân trọng trong những dịp cưới hỏi, lễ Tết, hội làng.

Nằm trên trục giao thương đường thủy, Bát Tràng từ lâu đã tiếp cận nhiều sản vật quý: măng vầu Tuyên Quang, nấm hương vùng núi, mực một nắng từ Cô Tô, sá sùng vùng biển. Nhờ đó, những món ăn mang dấu ấn riêng của làng đã ra đời, tiêu biểu nhất là canh măng mực và su hào xào mực - hai món làm nên “hồn cỗ” Bát Tràng.

Canh măng mực là sự kết hợp kỳ công giữa măng và mực, giữa cái giòn của núi rừng với vị mặn mòi của biển cả. Măng vầu được luộc nhiều lần cho dậy mùi, rồi xào săn với hành phi. Mực một nắng phải nướng tới độ khô vừa, xé sợi mảnh, xào vàng nhẹ. Khi măng và mực được hầm chung trong nước luộc gà và nước tôm nõn, vị ngọt thanh như lan ra, trong trẻo mà đằm sâu.

Món su hào xào mực lại mang vẻ đẹp mộc mạc hơn. Su hào non được thái chỉ mỏng, trụng nóng cho mềm nhưng vẫn giữ độ giòn. Mỗi công đoạn đều đòi hỏi sự tinh tế, như thể người nấu gửi gắm cả tấm lòng vào từng nhịp dao, ngọn lửa. Mực xào sơ, quyện cùng su hào và cà rốt, điểm chút hành phi và tiêu thơm. Mỗi miếng ăn như mang theo chút ngọt lành của ruộng vườn, chút mặn mòi của biển cả, thấm dần nơi đầu lưỡi, để lại dư vị dịu dàng khó quên.

Ngày trước, nhà khá giả thường làm cỗ “bát trân”; nhà trung lưu thì “bốn bát, bốn đĩa”, nhưng dù sang hay mộc, những món như gà luộc, giò chả, xôi vò, chè kho… vẫn hiện diện đầy đủ. Cỗ Bát Tràng đẹp nhất ở sự chỉn chu: món mặn - món canh - món xào - món tráng miệng được sắp trên những chiếc đĩa, chiếc bát gốm do chính tay người làng làm nên. Ẩm thực và nghề gốm, vì thế, hòa làm một trong không gian làng cổ, đậm sắc màu bản địa.

Trong hành trình đưa du khách về với Bát Tràng hôm nay, bên cạnh những sản phẩm gốm vang danh, chính mâm cỗ truyền thống, thơm nồng khói bếp, khéo léo trong chế biến và bài trí đang trở thành nhịp cầu kết nối du lịch. Để mỗi người khi đặt chân tới làng cổ ven sông Hồng không chỉ được ngắm, được chạm vào gốm, mà còn được nếm trọn hương vị văn hóa Thăng Long - Hà Nội, đậm đà và thắm đượm.