Trong những tháng đầu năm, hệ thống ngân hàng chứng kiến một bức tranh dòng tiền đầy tính đối lập. Trái ngược với xu hướng gia tăng tích lũy của khối dân cư, dòng tiền từ khu vực doanh nghiệp lại ghi nhận mức sụt giảm mạnh mẽ.

Theo số liệu mới nhất từ Ngân hàng Nhà nước, tính đến cuối tháng 3, quy mô tiền gửi của các tổ chức kinh tế đã lùi về mức hơn 6,01 triệu tỷ đồng. Con số này đánh dấu mức giảm 166.275 tỷ đồng (tương đương 2,69%) so với thời điểm cuối năm 2025. Ở chiều ngược lại, dòng tiền từ ví của người dân vẫn liên tục chảy vào hệ thống khi tiền gửi dân cư tăng thêm gần 226.000 tỷ đồng (tương ứng tăng 2,19%), cán mốc kỷ lục hơn 10,56 triệu tỷ đồng.

Sự lệch pha này thực tế không phải là hiện tượng mới xuất hiện mà đã manh nha ngay từ tháng đầu năm. Thời điểm đó, tiền gửi của các tổ chức kinh tế và doanh nghiệp bất ngờ sụt giảm tới 1,62%, trong khi tiền gửi dân cư lại thiết lập cột mốc lịch sử tại hơn 10,38 triệu tỷ đồng.

Giới tài chính đánh giá đây là một diễn biến khá bất thường. Nhìn lại lịch sử những năm gần đây, quy mô tiền gửi giữa hai nhóm này thường duy trì ở trạng thái tương đối cân bằng. Việc khoảng cách này ngày càng bị nới rộng là minh chứng cho thấy dòng tiền của khu vực doanh nghiệp đang có những bước chuyển dịch rất đáng chú ý.

17-1781686202-vi-sao-doanh-nghiep-rut-manh-tien-gui-trong-khi-nguoi-dan-o-at-gom-vao-ngan-hang
Ảnh minh họa.

Lý giải về nguyên nhân khiến tiền mặt rời khỏi hệ thống ngân hàng, chuyên gia từ Chứng khoán SHS cho rằng một trong những tác nhân đặc biệt quan trọng đến từ những thay đổi trong chính sách thuế. Thay vì chủ động thích ứng và chuyển đổi, một bộ phận hộ kinh doanh cùng tiểu thương đã tìm cách né luật thông qua phương thức "chỉ nhận tiền mặt". 

Đáng ngại hơn, hàng loạt chiêu trò né tránh khác như xẻ nhỏ giao dịch ra nhiều tài khoản khác nhau, hay giả vờ chuyển khoản nhầm để chuyển sang giao dịch tiền mặt cũng rầm rộ xuất hiện. Thực trạng này không chỉ làm tổn hại đến tính minh bạch tài chính, vô hiệu hóa chiến lược phát triển kinh tế số, mà còn tạo ra "vùng tối" dẫn đến nguy cơ gian lận và thất thu thuế Nhà nước.

Hệ quả của việc tiền mặt gia tăng đột biến ngoài hệ thống đã trực tiếp gây áp lực lên thanh khoản của các nhà băng, đặc biệt là nguồn vốn giá rẻ. Báo cáo tài chính quý I của 27 ngân hàng niêm yết đã phơi bày một thực tế: có tới 24 ngân hàng bị sụt giảm tỷ lệ tiền gửi không kỳ hạn (CASA). Thậm chí, nhiều nhà băng ghi nhận mức lao dốc từ 15% đến 30% chỉ sau vỏn vẹn một quý.

Xét theo từng nhà băng, BIDV dẫn đầu về quy mô sụt giảm khi tiền gửi khách hàng đến cuối quý I giảm khoảng 82.030 tỷ đồng (tương đương giảm 3,69%). Các ông lớn và ngân hàng thương mại cổ phần khác như Techcombank, TPBank hay Sacombank cũng không ngoại lệ khi chứng kiến số dư tiền gửi bốc hơi từ vài nghìn đến hàng chục nghìn tỷ đồng. 

Các chuyên gia phân tích cũng lưu ý rằng, không giống như dòng tiền dân cư vốn có tính ổn định cao, quy mô tiền gửi của khối doanh nghiệp thường có biên độ biến động rất lớn, phụ thuộc chặt chẽ vào nhu cầu vốn lưu động, hoạt động sản xuất, đầu tư và xuất nhập khẩu trong từng giai đoạn cụ thể.

Dù tiền gửi của khối doanh nghiệp sụt giảm mạnh, song các chuyên gia khẳng định điều này không đồng nghĩa với việc dòng tiền đã rời bỏ nền kinh tế. Minh chứng là tính đến cuối tháng 3, tổng phương tiện thanh toán toàn nền kinh tế vẫn đạt hơn 19,6 triệu tỷ đồng, tăng gần 1% so với cuối năm trước. Đồng thời, tăng trưởng tín dụng vẫn giữ vững đà đi lên trong những tháng đầu năm.

Như vậy, bài toán cốt lõi của nền kinh tế lúc này không nằm ở quy mô dòng tiền, mà nằm ở tốc độ luân chuyển của dòng vốn. Nguồn tiền vẫn luôn hiện diện đầy đủ bên trong hệ thống, nhưng thách thức lớn nhất là làm sao kích hoạt được dòng chảy này để tạo ra sức lan tỏa mạnh mẽ hơn vào các hoạt động đầu tư và sản xuất kinh doanh thực tế.